Chuyên đề bồi dưỡng HSG môn Lịch Sử Lớp 12 - Chuyên đề: Liên Xô từ 1945-1991, Liên bang Nga từ 1991-2000

Nội dung text: Chuyên đề bồi dưỡng HSG môn Lịch Sử Lớp 12 - Chuyên đề: Liên Xô từ 1945-1991, Liên bang Nga từ 1991-2000

1. Chuyên đề: LIÊN XÔ TỪ 1945 – 1991, LIÊN BANG NGA TỪ 1991 – 2000 Câu 1. Nêu những thành tựu trong Công CuộC xây dựng Chủ nghĩa xã hội Của Liên Xô từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến nửa đầu những năm 70 Của thế kỉ XX. Thành tựu đó Có ý nghĩa như thế nào đối với đất nướC Liên Xô? a) Hoàn cảnh lịCh sử - Liên Xô ra khỏi cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai với tư thế của người chiến thắng, nhưng cũng bị tổn thất nặng nề (khoảng 27 triệu người chết, 1.710 thành phố bị tàn phá, 7 vạn làng mạc, 32.000 xí nghiệp bị phá huỷ). - Các nước phương Tây do Mĩ cầm đầu theo đuổi chính sách chống Liên Xô; Liên Xô phải chăm lo củng cố quốc phòng và an ninh. - Liên Xô có trách nhiệm giúp đỡ các nước Đông Âu khôi phục kinh tế, xây dựng chủ nghĩa xã hội; giúp đỡ phong trào giải phóng dân tộc trên thế giới. b) Thành tựu chủ yếu - Với tinh thần tự lực tự cường, nhân dân Liên Xô đã hoàn thành kế hoạch 5 năm khôi phục kinh tế (1946 – 1950) trước thời hạn 9 tháng. Đến năm 1950, sản lượng công nghiệp tăng 73%, sản lượng nông nghiệp đạt mức trước chiến tranh. Năm 1949, Liên Xô chế tạo thành công bom nguyên tử, phá vỡ thế độc quyền vũ khí hạt nhân của Mĩ. - Từ năm 1950 đến đầu những năm 1970, Liên Xô đạt được nhiều thành tựu to lớn trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội với việc hoàn thành các kế hoạch kinh tế – xã hội dài hạn. + Liên Xô trở thành cường quốc công nghiệp đứng thứ hai thế giới (sau Mĩ), chiếm khoảng 20% tổng sản lượng công nghiệp toàn thế giới; đi đầu trong nhiều ngành công nghiệp quan trọng. + Liên Xô cũng thu được nhiều thành tựu trong sản xuất nông nghiệp, sản lượng nông phẩm trong những năm 60 (thế kỉ XX) tăng trung bình 16% năm. + Liên Xô là nước đầu tiên phóng thành công vệ tinh nhân tạo (1982), phóng tàu vũ trụ Phương Đông đưa nhà du hành vũ trụ I. Gagarin bay vàng quanh Trái Đất (1961), mở đầu kỉ nguyên chinh phục vũ trụ của loài người. Liên Xô chiếm lĩnh nhiều đỉnh cao của khoa học - kĩ thuật thế giới: vật lí, hóa học, điện tử, điều khiển học, khoa học vũ trụ C) Ý nghĩa - Trên cơ sở những thành tựu về kinh tế, khoa học - kỹ thuật, quân sự, đời sống vật chất và tinh thần của nhân dân Xô – viết không ngừng được cải thiện, Liên Xô có vị trí quan trọng trong việc giải quyết những công việc quốc tế. - Liên Xô đạt thế cân bằng sức mạnh quân sự nói chung và sức mạnh hạt nhân nói riêng với Mĩ và phương Tây; trở thành đối trọng của Mỹ trong trật tự thế giới hai cực, làm đảo lộn chiến lược toàn cầu của Mỹ. - Liên Xô có điều kiện giúp đỡ các nước xã hội chủ nghĩa về vật chất, tạo điều kiện cho các nước đó xây dựng xã hội chủ nghĩa, giúp đỡ các dân tộc Á - Phi - Mỹ Latinh về vật chất và tinh thần trong cuộc đấu tranh chống chủ nghĩa thực dân. Vị thế của Liên Xô được nâng cao trên trường quốc tế. Câu 2. Nêu Chính sách đối ngoại Của Liên Xô từ sau Chiến tranh thế giới thứ hai đến giữa những năm 70 (thế kỉ XX). Phân tíCh vai trò quốC tế Của Liên Xô trong giai đoạn đó. a) Chính sách đối ngoại - Liên Xô thực hiện chính sách đối ngoại hòa bình và tích cực ủng hộ phong trào cách mạng thế giới. - Đấu tranh cho hòa bình, an ninh, kiên quyết chống chính sách gây chiến tranh xâm lược của chủ nghĩa đế quốc và các thế lực phản động quốc tế. - Giúp đỡ tích cực các nước xã hội chủ nghĩa trong công cuộc xây dựng đất nước. - Đi đầu trong việc ủng hộ sự nghiệp đấu tranh vì độc lập dân tộc, dân chủ và tiến bộ xã hội. - Duy trì và phát triển quan hệ với các nước tư bản trên cơ sở chung sống hòa bình, hợp tác cùng có lợi. b) Vai trò quốC tế Của Liên Xô từ 1945 đến 1975 - Trên cơ sở những thành tựu đã đạt được về kinh tế, khoa học - kỹ thuật, quân sự, Liên Xô đã trở thành cường quốc công nghiệp, có vị trí quan trọng trong việc giải quyết những công việc quốc tế.
2. - Liên Xô đạt thế cân bằng sức mạnh quân sự nói chung và sức mạnh hạt nhân nói riêng với Mĩ và phương Tây. Liên Xô trở thành đối trọng của Mĩ trong trật tự thế giới hai cực, làm đảo lộn chiến lược toàn cầu của Mỹ. - Liên Xô trở thành thành trì của phong trào cách mạng thế giới. + Liên Xô đã giúp dỡ tích cực về vật chất và tinh thần cho các nước xã hội chủ nghĩa trong công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội. + Liên Xô đi đầu trong việc ủng hộ sự nghiệp đấu tranh giải phóng của các dân các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc. + Liên Xô tích cực ủng hộ cho nền dân chủ và tiến bộ xã hội của các tộc trên toàn thế giới. + Liên Xô đã đấu tranh không mệt mỏi cho nền hòa bình và an ninh thế giới, kiên quyết chống chính sách gây chiến của các nước đế quốc và thế lực phản động quốc tế. - Với tư cách là một trong những nước sáng lập Liên hợp quốc, Liên Xô đóng góp tích cực vào những hoạt động của tổ chức này: + Liên Xô đã đề ra nhiều sáng kiến quan trọng nhằm giữ vững và đề cao vai trò của Liên hợp quốc, nhằm củng cố hòa bình tôn trọng độc lập, chủ quyền của các dân tộc và hợp tác quốc tế. + Từ diễn đàn này, Liên Xô lên án chính sách thực dân xâm lược, phản đối chính sách chạy đua vũ trang của các nước đế quốc ủng hộ cuộc đấu tranh giải phóng dân tộc, bảo vệ hòa bình thế giới. + Liên Xô đưa ra nhiều sáng kiến, sau trở thành những văn kiện quan trọng của Liên hợp quốc, như Tuyên ngôn thủ tiêu hoàn toàn chủ nghĩa thực dân (1960), Tuyên ngôn cầm thử vũ khí hạt nhân (1961), Tuyên ngôn về thủ tiêu tất cả các hình thức của chế độ phân biệt chủng tộc (1963). - Liên Xô là thành trì của cách mạng thế giới, trụ cột của hoà bình thế giới. - Liên Xô đã đóng góp to lớn vào những thành tựu của cuộc cách mạng khoa học và công nghệ của nhân loại. Câu 3. Trình bày những nét Chính về Liên bang Nga trong thời gian 1991 – 2000. Anh (chị) hãy đánh giá về tiềm lựC và vị thế Của Liên bang Nga trong quan hệ quốC tế hiện nay. a) Nét chính của Liên bang Nga (1991 – 2000) - Từ sau năm 1991, Liên bang Nga là “quốc gia kế tục Liên Xô”, trong đó được kế thừa địa vị pháp lí của Liên Xô tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cũng như tại các cơ quan ngoại giao của Liên Xô ở nước ngoài. - Kinh tế: + Trước năm 1996: Việc tư nhân hóa đã làm cho nền kinh tế Nga trở nên rối loạn. Sản xuất công nghiệp năm 1992 giảm xuống còn 20%. Từ năm 1990 đến năm 1995, tốc độ tăng trưởng GDP luôn là số âm. + Từ năm 1996, nền kinh tế Nga dần dần phục hồi, năm 1997 đạt tăng trưởng kinh tế 0,5% năm 2000 là 9%. - Chính trị: + Hiến pháp 1993, quy định Liên bang Nga theo chế độ Tổng thống Liên bang. + Từ năm 1992 – 1999, dưới thời Tổng thống Enxin, nước Nga đứng trước hai thử thách lớn. Một là tình trạng không ổn định về chính trị, tranh chấp giữa các đảng phải. Hai là những cuộc xung đột sắc tộc (Chechnya). + Từ năm 2000, V.Putin làm Tổng thống nhà nước pháp quyền được củng cố, tình hình xã hội ổn định; nhưng vẫn đứng trước thử thách lớn: xu hướng li khai và nạn khủng bố. - Về đối ngoại: + Trong những năm 1992 – 1993, nước Nga theo đuổi chính sách "định hướng Đại Tây Dương” - ngả về phương Tây, hi vọng nhận sự ủng hộ về chính trị và viện trợ về kinh tế. Nhưng kết quả của việc thực hiện chính sách này không được như mong muốn. + Từ năm 1994, nước Nga chuyển sang chính sách đối ngoại “định hướng Âu - Á”, trong khi tranh thủ phương Tây, vẫn khôi phục và phát triển mối quan hệ với châu Á (một số nước trong SNG, Trung Quốc, Ấn Độ, các nước ASEAN). b) Về tiềm lựC và vị thế: - Sau khi nhà nước Xô viết tan rã, Liên bang Nga là quốc gia “kế tục Liên Xô", có địa vị pháp lý tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cũng như tại các cơ quan ngoại giao của Liên Xô ở nước ngoài.
3. - Liên bang Nga có lãnh thổ trải dài trên lực địa Âu – Á, giàu có về tài nguyên thiên nhiên. Được kế thừa từ Liên Xô cũ, Liên bang Nga có một cơ sở công – nông nghiệp hùng hậu với nhiều ngành kinh tế mũi nhọn; có một đội ngũ cán bộ khoa học – kĩ thuật đông đảo. Những trung tâm khoa học lớn nhất của Liên Xô cũ đều nằm trên lãnh thổ Liên bang Nga, đội ngũ cán bộ khoa học tại các Viện nghiên cứu và các trường đại học ở Nga khoảng trên 1 triều người. Với tiềm năng đó, nền kinh tế nước Nga có điều kiện phát triển và vẫn là một cường quốc kinh tế. - Liên bang Nga có tiềm lực kinh tế và quân sự hùng mạnh là một đối trọng của Mĩ và các nước tư bản phương Tây về sức mạnh hạt nhân nói riêng và sức mạnh quân sự nói chung. - Từ năm 2000 đến nay, địa vị quốc tế của Liên bang Nga được nâng cao để trở lại vị thế một cường quốc Âu – Á. Liên bang Nga hiện nay trở thành một cực của thế giới đa cực góp phần giải quyết hòa bình nhiều vấn đế quốc tế. Câu 4: Vì sao Goócbachốp phải tiến hành Công Cuộc Cải tổ ở Liên Xô? Những sai lầm trong quá trình cải tổ Của Goócbachốp là gì? Hậu quả lớn nhất trong công cuộC cải tổ ở Liên Xô. * Goócbachốp phải tiến hành công cuộC cải tổ ở Liên Xô, vì: - Sự phát triển nhanh chóng của cuộc cách mạng khoa học kĩ thuật và cuộc khủng hoảng năng lượng thế giới (1973), báo hiệu sự khủng hoảng của tài nguyên thiên nhiên đang đòi hỏi tất cả các quốc gia trên thế giới phải tiến hành cải cách nền kinh tế. Nhiều nước tư bản đã thực hiện cải cách kinh tế và họ đã vượt xa Liên Xô trên nhiều lĩnh vực kinh tế. - Trong khi đó, các nhà lãnh đạo Liên Xô lại cho rằng quan hệ sản xuất xã hội chủ nghĩa không chịu ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng chung toàn thế giới, hơn nữa các nguồn tài nguyên của Liên Xô vẫn còn dồi dào nên chậm đề ra đường lối cải cách, không kịp thời có những biện pháp đối phó. Kết quả là nền kinh tế Liên Xô trong những năm 70 có dấu hiệu suy giảm và tụt hậu so với các nước tư bản. - Mô hình kinh tế, chính trị của Liên Xô chứa đựng những thiếu sót không còn phù hợp trong bối cảnh mới... Tình hình sản xuất, quan hệ sản xuất, xã hội thì thiếu dân chủ, thiếu công bằng - Trên thực tế nên kinh tế Liên Xô trong những năm 70 có dấu hiệu suy giảm rồi khủng hoảng và đến đầu những năm 80 đã trở nên khủng hoảng trầm trọng à Hoàn cảnh lịch sử đang đòi hỏi Đảng và Chính phủ Liên Xô phải thực hiện công cuộc cải cách đất nước nhằm đưa Liên Xô thoát ra khỏi cuộc khủng hoảng kinh tế - xã hội. * Những sai làm trong quá trình cải tổ Của Goócbachấp - Sai làm trong đường lối: + Tháng 3-1985, M. Goócbachốp được bầu làm Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Liên Xô. Tại Đại hội lần thứ 27 Đảng Cộng sản Liên Xô, Goócbachop đưa ra chủ trương cải tổ với đường lối “đẩy mạnh sự phát triển kinh tế, xã hội của đất nước" (Chiến lược tăng tốc), nhằm đưa đất nước thoát ra khỏi tình trạng khủng hoảng và xây dựng một chủ nghĩa xã hội dân chủ, nhân văn đúng như bản chất của nó. + Về kinh tế: Chính phủ Liên Xô đưa ra nhiều phương pháp nhằm chuyển biến nền kinh tế Liên Xô sang cơ chế thị trường (tiến hành cải tạo kĩ thuật mới, thực hiện triệt để nguyên tắc phân phối theo lao động...) + Về chính trị: Mở rộng chế độ tự quản xã hội chủ nghĩa của nhân dân, đề cao dân chủ, mở rộng tính công khai, phê bình và tự phê bình... Sai lầm lớn nhất trong đường lối cải tổ là: Từ bỏ chuyên chính vô sản, từ bỏ vai trò lãnh đạo của Đảng Cộng sản, không lấy cải cách kinh tế làm trọng tâm. - Sai làm trong phương pháp, nhiều khi còn nóng vội, chưa chuẩn bị kĩ lưỡng. + Tiến hành cải tổ kinh tế thất bại khiến nền kinh tế đất nước suy thoái. rối loạn, từ đó lại tập trung vào cải tổ chính trị xã hội (xóa bỏ vai trò của Đảng Cộng sản trong lãnh đạo nhà nước, thực hiện đa nguyên, đa đảng...) cải tạo xã hội (cấm rượu bia, cấm thuốc lá, tăng cường kỉ luật lao động, làm cho Liên Xô ngày càng khủng hoảng trăm trọng về kinh tế, xã hội. à Những sai làm nói trên cùng với sự chống phá của các thế lực phản động trong nước và các nước đế quốc, dẫn đến sự sụp đổ của Liên Xô. * Hậu quả lớn nhất trong công cuộC cải tổ ở Liên Xô - Vai trò của Đảng Cộng sản bị xóa bỏ. - Đất nước bị chia rẽ, các lực lượng phản động có điều kiện ngóc đầu dậy chống phá.
4. - Xung đột sắc tộc, phe phái diễn ra dẫn đến đảo chính gây hậu quả nghiêm trọng với đất nước; Đảng Cộng sản bị đình chỉ, chính quyền Xô viết tê liệt và giải thể trong toàn Liên bang; các nước Cộng hòa tách khỏi Liên bang. - Hậu quả lớn nhất: Liên Xô bị tan rã. Câu 5. Anh (Chị) hãy đánh giá tiềm lựC và vai trò Của Liên bang Nga trong việC xác lập quan hệ quốC tế hiện nay - Sau khi nhà nước Xã viết tan rã, Liên bang Nga là quốc gia “kế tục Liên Xô”, có địa vị pháp lý tại Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc cũng như tại các cơ quan ngoại giao của Liên Xô ở nước ngoài. - Liên bang Nga có lãnh thổ trải dài trên lục địa Âu – Á, giàu có về tài nguyên thiên nhiên. Được kế thừa từ Liên Xô cũ, Liên bang Nga có một cơ sở công – nông nghiệp hùng hậu với nhiều ngành kinh tế mũi nhọn; có một đội ngũ cán bộ khoa học – kĩ thuật đông đảo. Những trung tâm khoa học lớn nhất của Liên Xô cũ đều nằm trên lãnh thổ Liên bang Nga, đội ngũ cán bộ khoa học tại các viện nghiên cứu và các trường đại học ở Nga khoảng trên 1 triệu người. Với tiềm năng đó, nền kinh tế nước Nga có điều kiện phát triển và vẫn là một cường quốc kinh tế. - Liên bang Nga có tiềm lực kinh tế và quân sự hùng mạnh, là một đối trọng của Mĩ và các nước tư bản phương Tây về sức mạnh hạt nhân nói riêng và sức mạnh quân sự nói chung. - Liên bang Nga hiện nay trở thành một cực của thế giới đa cực, góp phần giải quyết hòa bình nhiều vấn đế quốc tế. - Vai trò của Liên bang Nga trong việC xác lập quan hệ quốC tế hiện nay. + Trong quan hệ với Mỹ: Mặc dù hai bên hiện đang tồn tại nhiều bất đồng sâu sắc, nhưng về lâu dài Mát-xcơ-va vẫn coi trọng việc hợp tác với Oa-sinh-tơn trong giải quyết các vấn đề quốc tế. Thậm chí, Nga sẵn sàng để ngỏ khả năng hợp tác với bất kỳ Tổng thống mới nào của nước Mỹ, nhưng phải trên cơ sở bình đẳng, tôn trọng lợi ích của nhau. Nga vẫn chủ trương duy trì sự hợp tác với Mĩ ở mức độ cần thiết, trên nguyên tắc bình đẳng, không can thiệp vào công việc nội bộ và tôn trọng lợi ích của nhau. Đồng thời, Nga cũng kiên trì đấu tranh bảo vệ quan điểm của mình liên quan đến việc xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa toàn cầu của Mỹ cũng như trong hóa giải cuộc chiến ở Xy-ri, khủng hoảng ở U-crai-na và một số vấn đề có tính toàn cầu khác. + Trong quan hệ với Liên minh Châu Âu (EU): Nga sẵn sàng hợp tác xây dựng một không gian kinh tế và nhân đạo thống nhất từ Đại Tây Dương sang Thái Bình Dương nhằm phục hồi quan hệ kinh tế với Tây Âu. + Trên hướng Châu Á - Thái Bình Dương: Nga chủ trương củng cố và làm sâu sắc thêm quan hệ hợp tác chiến lược với Trung Quốc; đối tác chiến lược với Ấn Độ và phấn đấu đưa quan hệ giữa nước này với Cộng đồng các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) lên tầm đối tác chiến lược vào năm 2020. Đồng thời, thúc đẩy phát triển hợp tác hai bên cùng có lợi với Nhật Bản, Hàn Quốc. Ô-xtrây- li-a, và các quốc gia có vai trò then chốt khác ở khu vực. + Trong quan hệ với Các nướC Châu Phi - Trung Đông: Nga tiến hành mở rộng tiếp xúc với Liên minh châu Phi và các tổ chức liên khu vực trong giải quyết các vấn đề của châu lục, nhất là giải quyết các cuộc xung đột bằng biện pháp chính trị, ngoại giao đàm phán, dựa trên sự nỗ lực của cộng đồng quốc tế. + Trong quan hệ với vấn đề Xyri: Nga chủ trương giải quyết triệt để cuộc xung đột theo lộ trình ba bước đã được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc thông qua, đó là: đàm phán thành lập chính quyền chuyển tiếp, thực hiện sửa đổi Hiến pháp và tổ chức Tổng tuyển cử. à Như vậy, chiến lược đối ngoại mới của Liên bang Nga muốn đóng vai trò là một trong những trụ cột của nền hòa bình và an ninh quốc tế. Từ năm 2000 đến nay, địa vị quốc tế của Liên bang Nga được nâng cao để trở lại vị thế một cường quốc Âu – Á.