Chuyên đề bồi dưỡng HSG môn Lịch Sử Lớp 9 - Chuyên đề: Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

Nội dung text: Chuyên đề bồi dưỡng HSG môn Lịch Sử Lớp 9 - Chuyên đề: Cách mạng tháng Mười Nga năm 1917

1. II.CAÙCH MAÏNG THAÙNG MÖÔØI NAÊM 1917 1) Tình hình nước Nga trước cách mạng + Nga vẫn là một nước quân chủ chuyên chế, với sự thống trị của Nga hoàng và những tàn tích phong kiến nặng nề (chế độ sở hữu ruộng đất lớn của địa chủ, quý tộc,...). + Năm 1914, nước Nga tham gia Chiến tranh thế giới thứ nhất và chiến tranh càng bộc lộ sự lạc hậu, yếu kém của đất nước. + Nước Nga cũng là "nhà tự" của các dân tộc, với sự thống trị tàn bạo của chế độ Nga hoàng đối với hơn 100 dân tộc trong đế quốc Nga. - Từ tình hình trên, nước Nga trở thành nơi tập trung các mâu thuẫn gay gắt của thời đại (mâu thuẫn giữa công nhân và chủ tư bản, giữa nông dân và địa chủ, giữa các dân tộc khôngg phải Nga và chế độ Nga hoàng,...), phong trào phản đối chiến tranh, lật đổ chế độ Nga hoàng lan rộng khắp cả nước. Nước Nga đó tiến sát tới một cuộc cách mạng xã hội. 2) Cách mạng dân chủ tư sản tháng Hai - Tháng Hai năm 1917, cuộc Cách mạng dân chủ tư sản bùng nổ và thắng lợi với sự kiện mở đầu là cuộc biểu tình của 9 vạn nữ công nhân ở thủ đô Pờtơrụgrat (nay là Xanh Pờtộcbua). Phong trào đấu tranh lan rộng trong cả nước. Chế độ quân chủ Nga hoàng bị lật đổ, nước Nga trở thành nước Cộng hoà. - Ngay sau cuộc Cách mạng tháng Hai, một tình hình phức tạp đó diễn ra – đó là tình trạng hai Chính quyền song song tồn tại (Chính phủ lâm thời của giai cấp tư sản và Chính quyền Xụ viết của công nhân, nông dân và binh lính với mục tiêu và đường lối Chính trị khác nhau). 3) Cách mạng xã hội chủ nghĩa tháng Mười - Để giải quyết tình hình phức tạp như trên, V. Lênin đó đề ra Luận cương tháng Tư, chỉ ra mục tiêu, đường lối chuyển từ cách mạng dân chủ tư sản sang cách mạng xã hội chủ nghĩa. Những diễn biến sau đó của cách mạng Chính là dưới ánh sáng của Luận cương tháng Tư. - Đờm 24 - 10 - 1917, cuộc khởi nghĩa đó bùng nổ và thắng lợi ở thủ đô Pờtơrụgrỏt. Chính phủ lâm thời bị lật đổ. Đến đầu năm 1918, cách mạng thắng lợi trên phạm vi cả nước cựng sự thành lập Chính quyền Xụ viết các cấp từ trung ương đến địa phương. 4. Ý nghĩa Ñoái vôùi Nga: -Ñaùnh tan cheá ñoä tö saûn laâm thôøi vaø cheá ñoä phong kieán toàn taïi laâu ñôøi ôû nöôùc Nga. -Laàn ñaàu tieân trong lòch söû caùch maïng ñöa coâng nhaân, noâng daân leân naém chính quyeàn, xaây döïng cheá ñoä môùi: xaõ hoäi chuû nghóa. Ñoái vôùi theá giôùi: - Ñaùnh ñoå chuû nghóa tö baûn ôû moät khaâu quang troïng cuûa noù laø ñeá quoác Nga, treân theá giôùi xuaát hieän moät heä thoáng môùi ngoaøi heä thoáng TBCN ñoù laø heä thoáng XHCN. -Thuùc ñaåy phong traøo giaûi phoùng daân toäc ôû caùc nöôùc phöông Ñoâng vaø phong traøo coâng nhaân ôû caùc nöôùc tö baûn ñeá quoác phöông Taây. -Cung caáp cho phong traøo caùch maïng theá giôùi nhöõng baøi hoïc quyù giaù. - Caùch maïng thaùng 10 ñaõ ñi vaøo lòch söû nhaân loaïi nhö moät söï kieän vó ñaïi môû ñaàu moät thôøi ñaïi môùi, thôøi ñaïi chuû nghóa xaõ hoäi treân toaøn phaïm vi theá giôùi. -Phong traøo giaûi phoùng daân toäc ôû caùc nöôc phöông Ñoâng vaø phong traøo coâng nhaân ôû caùc nöôùc phöông Taây gaén boù maät thieát vôùi nhau. Ảnh hưởng của cách mạng tháng Mười Nga đối với Việt Nam:
2. - Năm 1920, sau khi đọc bản “luận cương về vấn đề dân tộc và thuộc địa” của Lê-nin, Nguyễn Ái Quốc đã tìm ra con đường cứu nước Đóng đắn cho dân tộc Việt Nam: đó là con đường đi theo cách mạng Tháng Mười Nam năm 1917- con đường cách mạng vô sản - Từ kinh nghiệm thắng lợi của cách mạng Tháng Mười Nga là được sự lãnh đạo của đảng Bôn-sê-vích Nga, Đảng Cộng sản Việt Nam đã ra đời (3/2/1930) lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác. - Đảng ta cũnggg học tập kinh nghiệm từ cách mạng tháng Mười Nga là đoàn kết công- nông-binh thành một khối để tạo nên sức mạnh to lớn trong cuộc đấu tranh chống đế quốc thực dân và chế độ phong kiến. III. CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT 1 NGUYEÂN NHAÂN a. Sâu xa - Do söï phaùt trieån khoâng ñoàng ñeàu veà kinh teá, chính trò giöõa caùc nöôùc ñeá quoác daãn ñeán maãu thuaãn giöõa caùc nöôùc ñeá quoác “giaø” vôùi caùc nöôùc “ñeá quoác treû” veà vaán ñeà thuoäc ñòa. b. Trực tiếp Ngay töø cuoái theá kyû XIX-ñaàu theá kyû XX, caùc cuoäc chieán tranh tranh giaønh thuoäc ñòa ñaõ noå ra ôû nhieàu nôi (Chieán tranh Trung-Nhaät, Anh-Boâ-ô, Nga-Nhaät ) - Ñaàu theá kyû XX, ôû Chaâu Aâu ñaõ hình thaønh hai khoái quaân söï ñoái ñaàu nhau: + Phe Lieân minh (1882): Ñöùc, Aùo, hung, I-ta-li-a. + Phe Hieäp öôùc (1907): Anh, Phaùp, Nga. c.Duyeân côù: vuï aùm saùt thaùi töû Aùo-Hung cuûa ngöôøi Xeùc-bia (28/6/1914) ñaõ chaâm ngoøi noå cho cuoäc chieán tranh buøng. 2. DIEÃN BIEÁN a. Giai ñoaïn thöù nhaát (1914-1916) + Töø ngaøy 1 /8 Ñöùc tuyeân chieán vôùi Nga, ngaøy 3/8, tuyeân chieán vôùi Phaùp. Ngaøy 4/8, Anh tuyeân chieán vôùi Ñöùc, chieán tranh noå. + ÔÛ maët traän phía Taây: Ñöùc taäp trung löïc löôïng taán coâng Phaùp. Pa-ri bò uy hieáp. + ôû Maët traän phía Ñoâng: Nga taán coâng Ñoâng Ñöùc, Pa-ri ñöôïc cöùu nguy. *1915: -ÔÛ maët traän phía Ñoâng: Ñöùc, Aùo-Hung doàn löïc löôïng taán coâng Nga, nhöng khoâng ñaït ñöôïc muïc ñích. *1916: - Ñöùc chuyeån löïc löôïng sang maët traän Phía Taây, môû chieán dòch Veùc-ñoong, hoøng tieâu dieät chuû löïc Phaùp. Hai beân ñeàu toån thaát naëng neà. Töø naêm 1916, chieán tranh chuyeån sang theá caàm cöï ôû caû hai phe. - Chieán tranh buøng noå, caû hai phe ñeàu loâi keùo nhieàu nöôùc tham gia vaø söû duïng nhieàu loaïi vuõ khí hieän ñaïi ñaõ gieát haïi vaø laøm bò thöông haøng trieäu ngöôøi. b. Giai ñoaïn 2 (1917-1918) - 2/1917, caùch maïng thaùng Hai ôû nöôùc Nga dieãn ra, phong traøo caùch maïng ôû caùc nöôùc daâng cao buoäc Mó phaûi tham chieán (4/1917) vaø ñöùng veà phe Hieäp öôùc. Vì theá phe Lieân minh lieân tieáp thaát baïi. - Thaùng 11/1917, caùch maïng thaùng Möôøi Nga thaønh coâng, nga kí hoaø öôùc Breùt-li-toáp vôùi Ñöùc ruùt khoûi chieán tranh.
3. - Töø cuoái 1917, phe Hieäp öôùc lieân tieáp môû caùc cuoäc tieán coâng laøm cho ñoàng minh cuûa Ñöùc laàn löôït ñaàu haøng. - Ngaøy 11/11/1918, Ñöùc ñaàu haøng voâ ñieàu kieän. Chieán tranh theá giôùi thöù nhaát keát thuùc vôùi söï thaát baïi cuûa phe lieân minh. 3. Haäu quaû: - Chiến tranh gây nên nhiều tai họa cho nhân loại : 10 triệu người chết, hơn 20 triệu người bị thương, nhiều thành phố, làng mạc, đường sỏ bị phá huỷ,... chi phí cho chiến tranh lên tới 85 tỉ đếnla. - Chiến tranh chỉ đem lại lợi ớch cho các nước đế quốc thắng trận, nhất là Mĩ. Bản đồ chính trị thế giới đó bị chia lại : Đức mất hết thuộc địa, Anh, Pháp và Mĩ được mở rộng thêm thuộc địa của mình. - Tuy nhiên, vào giai đoạn cuối của chiến tranh, phong trào cách mạng thế giới tiếp tục phát triển, đặc biệt là sự thắng lợi của Cách mạng tháng Mười năm 1917 ở Nga và sự ra đời nước Nga Xô viết. * Tính chaát: laø cuoäc chieán tranh ñeá quoác phi nghóa. IV. TRẬT TỰ THẾ GIỚI MỚI ĐƯỢC THIẾT LẬP - HỆ THỐNG VẸCXAI – OASINHTƠN - Ngay sau Chiến tranh thế giới thứ nhất kết thúc, các nước tư bản thắng trận đó tổ chức Hội nghị hoà Bình ở Vẹcxai (1918 – 1919) và Oasinhtơn (1921 – 1922) để kí kết hoà ước và các hiệp ước phân chia quyền lợi. Hòa ước Vẹcxai (1918 – 1919) quy định Đức phải trả lại cho Pháp miền Alsace-Lorraine, một mảnh đất cho Bỉ, một mảnh tương tự ở Schleswig cho Đan Mạch – tùy kết quả một cuộc trưng cầu ý dân – mà Thủ tướng Otto von Bismarck đã chiếm trong thế kỷ trước sau khi đánh bại Đan Mạch trong cuộc Chiến tranh Schleswig lần thứ hai. Hòa ước trả lại một số mảnh đất cho Ba Lan, vài nơi tùy kết quả cuộc trưng cầu ý dân, mà Đức đã chiếm trong sự phân chia của Ba Lan. Số tiền bồi thường chiến tranh sẽ được định sau, nhưng khoản đầu gồm 5 tỉ đô-la phải được trả trong thời gian 1919–1921. (Có thể giao vài loại hiện vật – than, tàu, gỗ, bò... thay cho tiền bồi thường.) Hội nghị Washington còn gọi là Hội nghị Hải quân Washingon hay Hội nghị Vũ khí Washington là một hội nghị quân sự do chính quyền của Tổng thống Hoa Kỳ Warren G. Harding khởi xướng, tiến hành tại Washington DC từ ngày 12/12/1921 đến ngày 6/2/1922 ngoài khuôn khổ của Hội Quốc Liên. Tham dự hội có 9 quốc gia có lợi ích tại Thái Bình Dương và Đông Á. Hội nghị kết thúc với sự ký kết ba hiệp ước chính là Hiệp ước bốn bên, Hiệp ước năm bên (được biết đến phổ biến hơn với tên Hiệp ước Hải quân Washington) và Hiệp ước chín bên. Ngoài ra còn một loạt các hiệp ước nhỏ hơn giữa các quốc gia tham dự hội nghị. Các hiệp ước này giúp duy trì hòa bình trong thập niên 20 thế kỉ 19 nhưng đồng thời cũng được coi là đã mở đường cho sự nổi lên của Đế quốc Nhật như một cường quốc về hải quân, một trong những yếu tố dẫn đến Chiến tranh thế giới thứ hai.
4. Như thế, một trật tự thế giới mới đó được xác lập, thường được gọi là hệ thống Vẹcxai – Oasinhtơn. - Các nước Anh, Pháp, Mĩ, Nhật Bản giành được nhiều quyền lợi về kinh tế và áp đặt sự nô dịch với các nước bại trận và các dân tộc thuộc địa, phụ thuộc. - Hội nghị Vẹcxai cũngg quyết định thành lập Hội Quốc Liên nhằm duy trì trật tự thế giới mới với sự tham gia của 44 quốc gia thành viên. V Cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933 và hậu quả của nú 1. Nguyên nhân Cuộc khủng hoảng tài chính thế giới 1929-1933 bắt nguồn từ các nước tư bản với việc chạy đua sản xuất hàng loạt sản phẩm & hàng hóa số lượng lớn, mong đạt lợi luận khổng lồ. Từ đó, người dân không tiêu thụ hết dẫn tới thừa ế sản phẩm & hàng hóa tràn lan. Tạo nên sự mất cân bằng về cung và cầu, tiền mất giá, tài chính đi xuống trầm trọng. Đồng thời làm các quan hệ giữa các nước xấu đi, nhiều xích mích và tranh chấp quyền lợi. Về bản chất, cuộc rủi ro khủng hoảng này xẩy ra bởi các nước tư bản đuổi theo lợi nhuận, vì thế sản xuất sản phẩm & hàng hóa một cách ồ ạt. Tuy nhiên, sức mua của người dân lại giảm sút vì quần chúng quá nghèo khổ. Đây được xem là cuộc rủi ro khủng hoảng sản xuất thừa. Trái ngược với cuộc rủi ro khủng hoảng 1919 – 1924 được xem là cuộc rủi ro khủng hoảng thiếu. - Kinh tế các nước tư bản chủ nghĩa phát triển mạnh mẽ nhưng thiếu tính kế hoạch, không tương ứng với việc cải thiện đời sống của đa số nhân dân, đó dẫn tới khủng hoảng kinh tế (khủng hoảng thừa). 2. Diễn biến Vào tháng 09/1929, cuộc khủng hoảng kinh tế bắt đầu bùng nổ bắt nguồn từ nước Mỹ (đây là nước tư bản phát triển nhất thời điểm đấy). Do vậy, đây cũng là khủng hoảng lớn nhất thời điểm đó với sức tàn phá nặng nề khiến cho kinh tế nước Mỹ kiệt quệ, công nhân thất nghiệp, các cơ sở sản xuất phải đóng cửa. Lạm phát cao người dân khốn khổ, nghèo đói. Nước Mỹ chạy đua ồ ạt sản xuất các mặt hàng nhưng khó tiêu thụ, ế hàng tràn lan. Sản lượng công nghiệp bị giảm sút 50% vì trì trệ với gang thép giảm 75%, ôtô giảm 90%. Hàng loại xí nghiệp lớn phá sản, nông dân thất thu nghèo khổ. Cuộc khủng hoảng này cũng ảnh hưởng đến hàng loạt các nước tư bản khác. Hàng loạt các nước Anh, Pháp cũng bị ảnh hưởng nghiêm trọng. Pháp kéo dài khủng hoảng từ 1930 – 1936 với công nghiệp giảm 30%, nông nghiệp 40%, thu nhập quốc dân giảm 30%. Bên cạnh đó thì ở Anh, sản lượng gang năm 1931 cũng giảm sụt 50% , thép sụt gần 50% , thương nghiệp sụt giảm nặng nề
5. 60%. Nước Đức, đến năm 1930, sản lượng công nghiệp cũng giảm nghiêm trọng 77%. Không những thế, các nước Ba Lan, Ý, Ru-ma-ni, Nhật, đều có những khủng hoảng kinh tế. Các nhà tư bản lựa chọn giải pháp thà đổ hàng, tiêu hủy chứ không bán giá rẻ hạn chế lạm phát. Tư bản đánh sưu thuế tăng cao để bù lỗ. 3. Hậu quả - Đây là cuộc khủng hoảng trầm trọng nhất, kéo dài nhất, chưa từng thấy của chủ nghĩa tư bản và đó gây ra những hậu quả nghiêm trọng về kinh tế, chính trị và xã hội đối với các nước tư bản và cả các thuộc địa. Thậm chí, ngay cả sự tồn tại của chủ nghĩa tư bản ở nhiều nước bị đe doạ nghiêm trọng. - Các nước tư bản đều ra sức tìm lối thoát ra khỏi khủng hoảng và duy trì ách thống trị của giai cấp tư sản. Các nước như Mĩ, Anh, Pháp đó tiến hành những cải cách về kinh tế - xã hội. Các nước khác như Đức, Italia, Nhật Bản lại tìm kiếm lối thoát bằng những hình thức thống trị mới, với việc thiết lập các chế độ độc tài phát xít - nền chuyên chế khủng bố công khai của những thế lực phản động nhất, hiếu chiến nhất. CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI (1939 – 1945) I. NGUYÊN NHÂN 1 Nguyên nhân sâu xa: - Do sự chệnh lệch trình độ phát triển giữa các nước tư bản, dẫn đến những mâu thuẫn về thuộc địa, thị trường. - Việc tổ chức và phân chia thế giới theo hệ thống Véc-xai - Oa-sinh-tơn không còn phù hợp nữa. Đưa đến một cuộc chiến tranh mới để phân chia lại thế giới. 2 Nguyên nhân trực tiếp: - Cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới 1929-1933 đã làm những mâu thuẫn trở nên sâu sắc dẫn tới việc lên cầm quyền của chủ nghĩa phát xít với ý đồ gây chiến tranh để phân chia lại thế giới. - Thủ phạm gây chiến là phát xít Đức, Nhật Bản Italia. Nhưng các cường quốc phương Tây lại dung túng, nhượng bộ, tạo điều kiện cho phát xít gây ra cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. II. CON ĐƯỜNG DẪN ĐẾN CHIẾN TRANH. GIAI ĐOẠN ĐẦU CUỘC CHIẾN Ở CHÂU ÂU (từ tháng 9 - 1939 đến tháng 6 - 1941) 1. Con đường dẫn tới chiến tranh (1931 – 1939)
6. - Trong những năm 30, ba nước phát xít Đức, Italia và Nhật Bản đó Liên minh với nhau hình thành Liên minh phát xít - khối Trục (Trục Bộclin – Rụma – Tụkiụ), ngày càng đẩy mạnh các hoạt động quân sự và gây chiến tranh xâm lược ở nhiều khu vực khác nhau trên thế giới. - Sau khi lên cầm quyền, Chính phủ Hítle ngày càng ngang nhiên xóa bỏ Hoà ước Vẹcxai, hướng tới thành lập một nước "Đại Đức". – Trong bối cảnh Đó, Liên Xô coi chủ nghĩa phát xít là kẻ thù nguy hiểm nhất, chủ trương hợp tác với các nước tư bản Anh, Pháp để chống phát xít và nguy cơ chiến tranh, kiên quyết đứng về phía các nước bị chủ nghĩa phát xít xâm lược. – Vẫn muốn giữ nguyên trật tự thế giới có lợi cho mình, các giới cầm quyền Anh, Pháp đó không thành thật hợp tác với Liên Xô, thực hiện chính sách nhân nhượng chủ nghĩa phát xít, cố đẩy chiến tranh về phía Liên Xô. Cũngg Mĩ, với Đạo Luật trung Lập, giới cầm quyền nước này thi hành chính sách "biệt lập" không can thiệp vào các sự kiện bên ngoài châu Mĩ. - Từ đầu năm 1938, Hítle ráo riết tiến hành các hoạt động xâm lược : + Tháng 3 - 1938, xâm chiếm và sáp nhập nước Áo vào lãnh thổ Đức. + Hítle đũi chiếm vùng Xuyđột của Tiệp Khắc để mở rộng nước "Đại Đức" với cỏi cớ có 3 triệu người gốc Đức sinh sống. - Vấn đề Xuyđột dẫn đến việc tranh chấp và bất đồng giữa Đức với Tiệp Khắc và các nước Pháp, Liên Xô, Anh... làm cho tình hình châu Âu càng căng thẳng. Cuối tháng 9 - 1938, Hội nghị Muynớch gồm những người đứng đầu bốn nước Anh, Pháp, Đức, Italia (không có Tiệp Khắc và Liên Xô tham gia) đó được triệu tập. - Tại Hội nghị, một hiệp định được kí kết với nội dung chính là trao vùng Xuyđét của Tiệp Khắc cho Đức, để đổi lấy việc Hítle cam kết chấm dứt mọi cuộc thôn tính ở châu Âu. Nhưng chỉ nửa năm sau, tháng 3 - 1939, Hítle ngang nhiên cho quân tràn vào thôn tính toàn bộ Tiệp Khắc, ráo riết chuẩn bị thôn tính Ba Lan. - Tình hình châu Âu ngày càng căng thẳng, nguy cơ chiến tranh đó tới rất gần. Đến lúc này, việc hợp tác chống phát xít giữa Liên Xô với Anh, Pháp mới được bắt đầu, nhưng không đạt kết quả. 2. Chiến tranh thế giới bắt đầu giữa Đức với Ba Lan và Anh – Pháp (từ tháng 9 - 1939 đến tháng 4 - 1940) - Rạng sáng 1 - 9 - 1939, Đức bất ngờ tấn công Ba Lan. Anh và Pháp tuyên chiến với Đức. Chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ. - Với sức mạnh quân sự vượt trội, quân Đức lần đầu tiên áp dụng chiến lược "chiến tranh chíp nhoáng" và chỉ gần 1 tháng đó chiếm được Ba Lan mà Liên quân Anh – Pháp vẫn án binh bất động. 3. Phe Trục xâm chiếm và thống trị phần lớn châu Âu - Từ tháng 4 - 1940, Đức chuyển hướng tấn công sang phía Tây, với việc xâm chiếm Đan Mạch và Na Uy, sau Đó là Hà Lan, Bỉ, Lúcxămbua. - Tiếp Đó, quân Đức đánh thẳng vào nước Pháp. Nước Pháp nhanh chúng bại trận và kí Hiệp định đỡnh chiến (22 - 6 - 1940). Theo Đó, nước Đức chiếm 3/4 lãnh thổ Pháp. - Tháng 7 - 1940, không quân Đức đánh phá nước Anh, nhưng bị tổn thất nặng nề. Do nhiều nguyên nhân, kế hoạch của Hítle đổ bộ lên nước Anh không thực hiện được.
7. - Tháng 9 - 1940, tại Bộclin ba nước phát xít Đức – Italia - Nhật Bản kí Hiệp ước Tam cường, nhằm tăng cường trợ giỳp lẫn nhau và phân chia thế giới. - Từ tháng 10 - 1940, Đức chuyển sang thôn tính các nước Đông và Nam châu Âu : chiếm Đóng ba nước chư hầu Rumani, Hunggari, Bungari, tấn công xâm lược Nam Tư và Hi Lạp. - Đến giữa năm 1941, Đức đó thống trị phần lớn châu Âu tư bản chủ nghĩa và ráo riết chuẩn bị cho cuộc tấn công Liên Xô. II. CHIẾN TRANH LAN RỘNG KHẮP THẾ GIỚI (Từ tháng 6 - 1941 đến tháng 6 - 1944) 1. Đức tấn công Liên Xô (từ tháng 6 - 1941 đến tháng 11 - 1942). Chiến sự tại Bắc Phi - Rạng sáng 22 - 6 - 1941, Đức bất ngờ tấn công Liên Xô với chiến lược "chiến tranh chíp nhoáng" dự định đánh bại Liên Xô trong vũng 6 đến 8 tuần lễ, bằng một lực lượng quân sự khổng lồ 5,5 triệu quân. - Ba đạo quân của Đức đó nhanh chúng tiến sâu vào lãnh thổ Xô viết : đạo quân phía bắc bao võy Lêningrat (nay là Xanh Pờtộcbua) ; đạo quân trung tâm tiến tới ngoại vi thủ đến Mátxcơva ; đạo quân phía nam đánh chiếm Kiép và phần lớn Ucraina. - Sau những trận đánh ác liệt bẻ gãy hai đợt tấn công mãnh liệt của kẻ thù, tới tháng 12 - 1941 Hồng quân Liên Xô dưới sự chỉ huy của tướng Giucốp đó phản công thắng lợi. Quân Đức bị đẩy lui cách xa thủ đến hàng trăm km. Chiến thắng Mátxcơva đó làm phá sản chiến lược "chiến tranh chíp nhoáng" của Đức. – Mùa hố năm 1942, quân Đức chuyển hướng tấn công xuống phía nam, tiến đánh Xtalingrát (nay là Vongagrát) nhằm chiếm các vùng lương thực, dầu mỏ và than đỏ quan trọng nhất của Liên Xô. Sau hơn 2 tháng tấn công ác liệt, quân Đức vẫn không chiếm được thành phố này. - Ở Bắc Phi, từ tháng 9 - 1940 quân đội Italia tấn công Ai Cập. Cuộc chiến ở thế giằng co, phải tới tháng 12 - 1942, Liên quân Mĩ – Anh mới giành thắng lợi trong trận En Alamen (Ai Cập), giành lại ưu thế ở Bắc Phi và chuyển sang phản công trên toàn mặt trận. 2. Chiến tranh Thái Bình Dương bùng nổ (từ tháng 12 - 1941 đến tháng 11 - 1942) - Tháng 9 - 1940, quân phiệt Nhật kéo vào Đông Dương, buộc chính quyền thực dân Pháp phải nhượng bộ. - Sáng 7 - 12 - 1941, Nhật Bản bất ngờ tấn công hạm đội Mĩ ở Trân Châu cảng, căn cứ hải quân chủ yếu của Mĩ ở Thái Bình Dương. Hạm đội Mĩ bị thiệt hại nặng nề. Mĩ tuyên chiến với Nhật Bản, sau Đó là với Đức và Italia. Chiến tranh lan rộng ra toàn thế giới. - Sau Đó, quân Nhật mở cuộc tấn công ồ ạt xuống các nước Đông Nam Á và chiếm được một vùng rộng lớn gồm nhiều nước như : Thái Lan, Miến Điện, Mó Lai, Xingapo, Philớppin, Inđếnnờxia,... và nhiều đảo ở Thái Bình Dương. Tới năm 1942, Nhật Bản đó thống trị khoảng 8 triệu km2 đất đai với trên 500 triệu dân ở Đông Bắc Á và Đông Nam Á. - Sau hơn 2 năm chiến tranh thế giới bùng nổ, tới đầu năm 1942, khối Đồng minh chống phát xít đó được hình thành. Ngày 1 - 1 - 1942, tại Oasinhtơn đại diện của 26 quốc gia - với trụ cột là ba cường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh - đó kí kết bản Tuyên ngôn Liên hợp quốc. Theo Đó, các nước cam kết cùng nhau dốc toàn lực tiến hành cuộc chiến tranh tiêu diệt chủ nghĩa phát xít. - Cuối năm 1943, nguyên thủ ba cường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh đó họp tại Tờhờran (Iran) để thống nhất đường lối tiến hành chiến tranh và các kế hoạch quân sự.
8. 3. "Trật tự mới" của phe Trục và phong trào kháng chiến chống phát xít - Hiệp ước Tam cường của các nước phát xít tuyên bố thiết lập "trật tự mới" nhằm thống trị thế giới. - Ách chiếm Đóng của phát xít Đức đó tạo ra cỏi gọi là "trật tự mới" ở châu Âu. - Ở châu Á, phát xít Nhật tuyên bố lập "Khu vực thịnh vượng chung Đại Đông Á" với khẩu hiệu "châu Á của người châu Á", nhưng đằng sau những chiêu bài ấy chỉ là những cuộc khủng bố, tàn sát đẫm máu dân cư các nước châu Á. - Nhân dân các nước châu Âu và châu Á đó tiến hành cuộc đấu tranh kiên cường chống chủ nghĩa phát xít. Phong trào kháng chiến ở châu Âu phát triển mạnh dưới sự lãnh đạo của các đảng cộng sản hoặc của các chính phủ tư sản lưu vong. Phong trào đấu tranh ở châu Á ngày càng diễn ra mạnh mẽ như ở Trung Quốc, Việt Nam, Mó Lai, Miến Điện, Inđếnnờxia,... 4. Quân Đồng minh phản công (từ tháng 11 - 1942 đến tháng 6 - 1944) - Ở mặt trận Xô - Đức, trận phản công tại Xtalingrát (từ tháng 11 - 1942 đến tháng 2 - 1943), của Hồng quân Liên Xô đó tạo nên bước ngoặt căn bản của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai. Quân đội Đức đó bị tổn thất hết sức nặng nề (33 vạn quân tinh nhuệ bị tiêu diệt và bắt sống). - Từ đây, Liên Xô và các nước Đồng minh chuyển sang tấn công đồng loạt trên các mặt trận. Tiếp Đó, Hồng quân đó nhanh chúng bẻ gãy cuộc tấn công gần như là cuối cùng của quân Đức ở vũng cung Cuốcxcơ, đánh tan 30 sư đoàn Đức. Tới tháng 6 – 1944, phần lớn lãnh thổ Xô viết đó được giải phóng. - Ở mặt trận Bắc Phi, quân Anh (từ phía Đông) và quân Mĩ (từ phía Tây) phối hợp phản công (từ tháng 3 đến tháng 5 - 1943), đó quét sạch Liên quân Đức – Italia ra khỏi lục địa châu Phi. - Ở Italia, sau khi quân Đồng minh đánh chiếm đảo Xixilia và bắt giam Mútxôlini, một chính phủ mới đó được thành lập và tuyên chiến với Đức. Phát xít Italia sụp đổ. Nhưng hơn 30 sư đoàn quân Đức được điều sang Italia, kéo dài sự kháng cự tới tháng 5 - 1945. - Ở Thái Bình Dương, sau trận thắng lớn ở đảo Guađancanan (từ tháng 8 - 1942 đến tháng 1 - 1943), quân Mĩ đó tạo ra được bước ngoặt quan trọng và chuyển sang phản công, lần lượt đánh chiếm các đảo ở Thái Bình Dương. III. GIAI ĐOẠN KẾT THÚC (TỪ THÁNG 6 - 1944 ĐẾN THÁNG 8 - 1945). KẾT CỤC VÀ ẢNH HƯỞNG CỦA CHIẾN TRANH 1. Phát xít Đức bị tiêu diệt - Từ đầu năm 1944, sau 10 chiến dịch của cuộc tổng phản công quét sạch quân thù ra khỏi lãnh thổ Xô viết, Hồng quân tiến vào giải phóng các nước Đông Âu, tiến sát tới biên giới nước Đức. – Tháng 6 - 1944, với 3,5 triệu binh sĩ, Liên quân Đồng minh đổ bộ vào miền Bắc nước Pháp, phong trào khởi nghĩa vũ trang nổi lên khắp nơi, giải phóng nhiều vùng rộng lớn và nước Pháp được giải phóng. Quân Đồng minh tiến vào giải phóng các nước Bỉ, Hà Lan, Lúcxămbua, chuẩn bị tấn công nước Đức. - Đầu tháng 2 - 1945, Hội nghị nguyên thủ ba cường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh họp tại Ianta đó phân chia các khu vực chiếm Đóng nước Đức và châu Âu, đề ra việc tổ chức lại thế giới sau chiến tranh,... Liên Xô cam kết sẽ tham chiến chống Nhật sau khi nước Đức đầu hàng. - Tháng 2 - 1945, quân Đồng minh tấn công quân Đức từ mặt trận phía Tây. Tháng 4 - 1945, Hồng quân Liên Xô mở cuộc tấn công vào Béclin, đập tan sự kháng cự gần như cuối cùng của hơn 1 triệu quân Đức. Ngày 30 - 4 - 1945, Hồng quân cắm cờ chiến thắng trên nóc toà nhà Quốc
9. hội Đức, Hítle tự sát dưới hầm chỉ huy. Ngày 9 - 5 - 1945, nước Đức kí văn bản đầu hàng không điều kiện. Chiến tranh chấm dứt ở châu Âu. - Từ ngày 17 - 7 đến ngày 2 - 8 - 1945, tại Pốtxđam (Đức) nguyên thủ ba cường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh đó gặp nhau để giải quyết các vấn đề ở châu Âu sau chiến tranh và việc đánh bại hoàn toàn phát xít Nhật. 2. Nhật Bản đầu hàng - Ở Mặt trận Thái Bình Dương, từ tháng 10 - 1944 đến tháng 8 – 1945, Liên quân Mĩ – Anh triển khai cuộc tấn công đánh chiếm Miến Điện và quần đảo Philớppin. Từ cuối năm 1944, Mĩ tiến hành các trận ném bom ồ ạt xuống Nhật Bản... - Ở Đông Bắc Á, ngày 8 - 8 - 1945, Liên Xô tuyên chiến với Nhật Bản, mở cuộc tấn công vào đạo quân Quan Đông của Nhật gồm 70 vạn quân ở Mãn Châu. Cùng lúc, Mĩ ném hai quả bom nguyên tử xuống Hirụsima (6 - 8 - 1945) và Nagaxaki (9 - 8 - 1945), giết hại hàng trăm nghìn người chỉ trong phút chốc. - Ngày 15 - 8 - 1945, Nhật Bản đầu hàng không điều kiện. Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc. V. KẾT CỤC CỦA CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI - Chiến tranh thế giới thứ hai đó kết thúc với sự sụp đổ hoàn toàn của ba nước phát xít Đức, Italia và Nhật Bản. Thắng lợi vĩ đại Đó thuộc về các quốc gia - dân tộc đó kiên cường chống phát xít. Ba cường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh là lực lượng trụ cột, giữ vai trò quyết định trong công cuộc tiêu diệt chủ nghĩa phát xít. - Hậu quả của cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai đối với nhân loại thật vụ cùng nặng nề. Hơn 70 quốc gia với 1700 triệu người đó bị lụi cuốn vào cuộc chiến, khoảng 60 triệu người chết, 90 triệu người bị tàn phế. Nhiều thành phố, làng mạc, nhiều cơ sở kinh tế bị tàn phá, nhiều công trình văn hóa bị thiêu huỷ. Tính chất Giai đoạn 1939 – 1941 (trước khi Liên Xô tham chiến): là cuộc chiến tranh đế quốc xâm lược phi nghĩa. Sự bành trướng của phát xít Đức ở châu Âu đã chà đạp nghiêm trọng lên quyền độc lập tự chủ thiêng liêng của các dân tộc, khiến hàng triệu người dân vô tội thiệt mạng. Giai đoạn 1941 – 1945 (sau khi Liên Xô tham chiến): là cuộc chiến tranh chống chủ nghĩa phát xít, bảo vệ hòa bình thế giới do các cường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh đi đầu. - Chiến tranh thế giới thứ hai đó dẫn đến những biến chuyển to lớn và sâu sắc, mở ra một giai đoạn mới trong lịch sử thế giới hiện đại. Đó là sự ra đời của hệ thống xã hội chủ nghĩa ở Đông Âu và châu Á ; sự thay đổi thế và lực trong hệ thống các nước tư bản chủ nghĩa với sự sụp đổ của các nước phát xít, sự suy yếu của các nước Anh, Pháp và sự giàu mạnh của Mĩ để trở thành một siêu cường đứng đầu thế giới tư bản ; sự phát triển mạnh mẽ của cao trào giải phóng dân tộc đưa tới ra đời của các quốc gia độc lập mới ở châu Á và châu Phi.