Kế hoạch bài dạy môn Sinh Học 9 - Tuần 37, Tiết 59+61 - Cơ chế tiến hóa (GV: Giáp Văn Tân)

Nội dung text: Kế hoạch bài dạy môn Sinh Học 9 - Tuần 37, Tiết 59+61 - Cơ chế tiến hóa (GV: Giáp Văn Tân)

1. 1 Ngày soạn: 1/5/2023 Tiết 59 – 61: CƠ CHẾ TIẾN HÓA I. MỤC TIÊU 1. Năng lực 1.1. Năng lực đặc thù a. Nhận thức Khoa học tự nhiên - Nêu được quan điểm của Lamark về cơ chế tiến hoá. - Trình bày được quan điểm của Darwin về cơ chế tiến hoá. - Trình bày được một số luận điểm về tiến hoá theo quan niệm của thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại (cụ thể: nguồn biến dị di truyền của quần thể, các nhân tố tiến hoá, cơ chế tiến hoá lớn). b. Tìm hiểu thế giới sống - Trình bày báo cáo tìm hiểu về quan niệm tiến hóa theo thuyết tiến hóa cổ điển. c. Vận dụng kiến thức, kỹ năng đã học - Đề xuất một số biện pháp bảo vệ đa dạng sinh vật trong tự nhiên. 1.2. Năng lực chung - Tự chủ và tự học: Rèn luyện và phát triển được năng lực tự học – tự giác và chủ động tìm tòi kiến thức của bài học, hoàn thành nội dung được phân công. - Giao tiếp và hợp tác: Rèn được kĩ năng giao tiếp giữa các thành viên trong nhóm, giao tiếp với giáo viên; biết phân công công việc giữa các thành viên một cách hợp lí khi hợp tác thông qua thảo luận nhóm. 2. Phẩm chất - Có trách nhiệm với công việc được giao, có trách nhiệm trong hoạt động nhóm/ lớp. - Chăm chỉ: Rèn đức tính kiên trì tự học tập, tự tìm tòi, khám phá, sáng tạo. II. THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU Hoạt động Tên phương tiện, thiết bị Số lượng, GV HS yêu cầu Hoạt động mở đầu: Tìm điểm – Máy chiếu, máy tính 1 x khác nhau của hai bức tranh mô – Vở ghi 1 x tả quá trình hình thành loài hươu – Tranh vẽ cao cổ (5 phút) Hoạt động hình thành kiến - Giấy A0 1 X Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
2. 2 thức mới: - Bút lông nhiều màu 6 – 8 X HĐ 1: Tìm hiểu quan niệm - Phấn màu. 1 hộp X về cơ chế tiến hóa theo học - Link phiếu học tập: thuyết tiến hóa cổ điển (15 phút) jr3134480jz HĐ 2: Tìm hiểu một số luận - Giấy A0 1 X điểm về tiến hóa theo học thuyết - Bút lông nhiều màu 6 – 8 X tiến hóa tổng hợp hiện đại - Phấn màu 1 hộp X (13 phút) Luyện tập và vận dụng Link bài luyện tập: 1 X (12 phút) 62e0f1e1c8cf14001e5dcd40? source=quiz_page 1 link nộp bài tập vận dụng: x code=aupjjbqd A. MỞ ĐẦU (5 phút) 1. Mục tiêu Tạo hứng thú tìm tòi nguồn gốc tiến hóa của các loài sinh vật. 2. Tổ chức hoạt động Hoạt động GV Hoạt động HS Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ GV yêu cầu HS quan sát tranh về quá trình hình thành loài HS tiếp nhận nhiệm vụ hươu cao cổ theo quan niệm của Lamac và Đacuyn, tìm điểm khác nhau của hai bức tranh. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Gv giám sát, định hướng. - HS hoạt động cá nhân xung phong và trả lời câu hỏi. Bước 3. Báo cáo và thảo luận - Giáo viên gọi học sinh trả lời câu hỏi. -HS trả lời theo hiểu biết. Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
3. 3 - Cả lớp nghe và cho ý kiến nhận xét, bổ sung -Nghe câu trả lời từng câu hỏi, nhận xét, bổ sung. Bước 4. Kết luận, nhận định GV giới thiệu về nội dung về cơ chế tiến hóa. B. HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI Hoạt động 1: Tìm hiểu quan niệm về cơ chế tiến hóa theo học thuyết tiến hóa cổ điển (15 phút) 1. Mục tiêu - Nêu được quan điểm của Lamark về cơ chế tiến hoá. - Trình bày được quan điểm của Darwin về cơ chế tiến hoá. - Trình bày báo cáo tìm hiểu về quan niệm tiến hóa theo thuyết tiến hóa cổ điển. - Tự chủ và tự học: Rèn luyện và phát triển được năng lực tự học – tự giác và chủ động tìm tòi kiến thức của bài học, hoàn thành nội dung được phân công. - Giao tiếp và hợp tác: Rèn được kĩ năng giao tiếp giữa các thành viên trong nhóm, giao tiếp với giáo viên; biết phân công công việc giữa các thành viên một cách hợp lí khi hợp tác thông qua thảo luận nhóm. - Có trách nhiệm với công việc được giao, có trách nhiệm trong hoạt động nhóm/ lớp. - Chăm chỉ: Rèn đức tính kiên trì tự học tập, tự tìm tòi, khám phá, sáng tạo. 2. Tổ chức hoạt động Hoạt động GV Hoạt động HS Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ GV yêu cầu HS hoàn thành phiếu học tập cá nhân (ở nhà): HS tiếp nhận nhiệm vụ Chia nhóm Hoạt động thảo luận nhóm, hoàn thành phiếu học tập vào giấy A0. GV phát phiếu chấm hoạt động nhóm. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Gv giám sát, định hướng. - HS phân công nhóm trưởng, thư kí. - Thảo luận nhóm hoàn thành phiếu học tập. Bước 3. Báo cáo và thảo luận - Giáo viên gọi đại diện nhóm học sinh trình bày. - Đại diện nhóm HS trình Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
4. 4 bày nội dung phiếu học tập. - Cả lớp nghe và cho ý kiến nhận xét, bổ sung - Nghe trình bày, nhận xét, bổ sung. Bước 4. Kết luận, nhận định Đáp án phiếu học tập Lamac Đacuyn 1. Nguyên liệu Biến đổi trên cơ thể sinh vật do tác Biến dị cá thể. của tiến hóa động của ngoại cảnh. 2. Nguyên nhân Do tác động của ngoại cảnh hay do Chọn lọc tự nhiên thông qua biến tiến hóa thay đổi tập quán hoạt động của động dị và di truyền. vật. 3. Cơ chế tiến Di truyền và tích lũy các đặc tính thu Tích lũy các biến dị có lợi, đào thải hóa được dưới tác động của ngoại cảnh và biến dị có hại dưới tác động của sự thay đổi tập quán hoạt động. chọn lọc tự nhiên. Những biến đổi trên cơ thể sinh vật do - Hình thành từ từ qua nhiều dạng 4. Sự hình thành tác động của ngoại cảnh hay tập quán trung gian dưới tác động của chọn loài mới hoạt động của động vật đều được di lọc tự nhiên. truyền và tích lũy qua các thế hệ, trong - Có sự đào thải các biến dị có hại. quá trình hình thành loài mới không có loài nào bị đào thải. Lamac là người đầu tiên xây dựng một - Xác định được biến dị cá thể, 5. Ưu điểm học thuyết có tính hệ thống về tiến hóa phát hiện vai trò của chọn lọc tự của sinh giới. nhiên trong tiến hóa của sinh vật. - Chứng minh sinh giới ngày nay tiến hóa từ một nguồn gốc chung. - Chưa làm rõ được biến dị di truyền Chưa làm rõ được nguyên nhân và 6. Hạn chế và không di truyền. cơ chế di truyền của các biến dị. - Chưa thấy được vai trò của chọn lọc tự nhiên trong tiến hóa. Hoạt động 2: Tìm hiểu một số luận điểm về tiến hóa theo học thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại (10 phút) Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
5. 5 1. Mục tiêu - Trình bày được một số luận điểm về tiến hoá theo quan niệm của thuyết tiến hoá tổng hợp hiện đại (cụ thể: nguồn biến dị di truyền của quần thể, các nhân tố tiến hoá, cơ chế tiến hoá lớn). - Tự chủ và tự học: Rèn luyện và phát triển được năng lực tự học – tự giác và chủ động tìm tòi kiến thức của bài học, hoàn thành nội dung được phân công. - Giao tiếp và hợp tác: Rèn được kĩ năng giao tiếp giữa các thành viên trong nhóm, giao tiếp với giáo viên; biết phân công công việc giữa các thành viên một cách hợp lí khi hợp tác thông qua thảo luận nhóm. - Có trách nhiệm với công việc được giao, có trách nhiệm trong hoạt động nhóm/ lớp. - Chăm chỉ: Rèn đức tính kiên trì tự học tập, tự tìm tòi, khám phá, sáng tạo. 2. Tổ chức hoạt động Hoạt động GV Hoạt động HS Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ GV yêu cầu HS hoạt động nhóm, vẽ sơ đồ tư duy về một số HS tiếp nhận nhiệm vụ luận điểm về tiến hóa theo học thuyết tiên hóa tổng hợp hiện đại vào giấy A0. Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Gv giám sát, định hướng. - HS hoạt động nhóm vẽ sơ đồ tư duy. Bước 3. Báo cáo và thảo luận - Giáo viên gọi đại diện nhóm học sinh trình bày. -HS trình bày sơ đồ tư duy theo - Cả lớp nghe và cho ý kiến nhận xét, bổ sung hiểu biết. -Nghe trình bày, nhận xét, bổ sung. Bước 4. Kết luận, nhận định GV chính xác hóa sơ đồ tư duy Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
6. 6 C. LUYỆN TẬP (10 phút) 1. Mục tiêu - Giao tiếp và hợp tác: Rèn được kĩ năng giao tiếp giữa các thành viên trong nhóm, giao tiếp với giáo viên; biết phân công công việc giữa các thành viên một cách hợp lí khi hợp tác thông qua thảo luận nhóm. - Có trách nhiệm với công việc được giao, có trách nhiệm trong hoạt động nhóm/ lớp. - Chăm chỉ: Rèn đức tính kiên trì tự học tập, tự tìm tòi, khám phá, sáng tạo. 2. Tổ chức hoạt động Hoạt động GV Hoạt động HS Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ GV tổ chức cho HS chơi theo nhóm HS tiếp nhận Các nhóm truy cập vào đường link lần lượt trả lời các câu hỏi: nhiệm vụ Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Gv giám sát, định hướng và điều khiển trò chơi - HS hoạt động nhóm và trả lời câu hỏi. Bước 3. Báo cáo và thảo luận Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
7. 7 - Giáo viên chiếu bảng kết quả, phân tích các câu hỏi cần lưu ý. - HS trả lời theo - Cả lớp nghe và cho ý kiến nhận xét, bổ sung hiểu biết. - Nghe câu trả lời từng câu hỏi, nhận xét, bổ sung. Bước 4. Kết luận, nhận định Đáp án 10 câu hỏi: Câu 1. Ở một loài thực vật giao phấn, các hạt phấn của quần thể 1 theo gió bay sang quần thể 2 và thụ phấn cho các cây của quần thể 2. Đây là một ví dụ về A. các yếu tố ngẫu nhiên. B. di - nhập gen. C. giao phối không ngẫu nhiên. D. thoái hoá giống. Câu 2. Các nhóm loài khác nhau được phân thành các nhóm phân loại theo đúng thứ tự A. Chi → bộ → họ → lớp → ngành → giới B. Họ → chi → bộ → lớp → ngành → giới C. Chi → họ → bộ → lớp → ngành → giới D. Chi → họ → lớp→ bộ → ngành → giới Câu 3. Kết quả của tiến hóa lớn là A. hình thành nòi mới. B. hình thành thứ mới. C. hình thành loài mới. D. hình thành các nhóm phân loại trên loài. Câu 4: Theo thuyết tiến hóa hiện đại, loại biến dị nào sau đây là nguyên liệu thứ cấp của quá trình tiến hóa? A. Thường biến. B. Đột biến gen. C. Đột biến nhiễm sắc thể. D . Bi ế n dị t ổ h ợ p . Câu 5: Cho các nhân tố sau (1) Đột biến. (2) CLTN. (3) Các yếu tố ngẫu nhiên. (4) Giao phối ngẫu nhiên. Cặp nhân tố đóng vai trò cung cấp nguyên liệu cho quá trình tiến hóa là A. (3), (4). B. (1), (4). C. (1), (2). D. (2), (4). Câu 6: Người đầu tiên đưa ra khái niệm biến dị cá thể là A. Menđen. B. Moocgan. C. Lamac. D. Đacuyn. Câu 7: Người đầu tiên đưa ra học thuyết về sự tiến hoá của sinh giới là A. Đacuyn. B. Menđen. C. Lamac. D. Moocgan. Câu 8: Theo quan niệm của Đacuyn, đối tượng tác động của chọn lọc tự nhiên là A. quần thể. B. cá thể. C. tế bào. D. quần xã. Câu 9: Theo quan niệm của Đacuyn, nguồn nguyên liệu chủ yếu của tiến hoá là Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
8. 8 A. thường biến. B. biến dị cá thể. C. đột biến gen. D. đột biến nhiễm sắc thể. Câu 10: Nhân tố nào sau đây cung cấp nguồn nguyên liệu cho quá trình tiến hoá của sinh giới? A. Chọn lọc tự nhiên. B. Các yếu tố ngẫu nhiên. C. Đột biến. D. Các cơ chế cách li. D. VẬN DỤNG (2 phút) 1. Mục tiêu - Đề xuất một số biện pháp bảo vệ đa dạng sinh vật trong tự nhiên. - Tự chủ và tự học: Rèn luyện và phát triển được năng lực tự học – tự giác và chủ động tìm tòi kiến thức của bài học, hoàn thành nội dung được phân công. - Chăm chỉ: Rèn đức tính kiên trì tự học tập, tự tìm tòi, khám phá, sáng tạo. 2. Tổ chức hoạt động Hoạt động GV Hoạt động HS Bước 1. Chuyển giao nhiệm vụ GV yêu cầu HS làm các bài tập vào vở ghi rồi chụp HS tiếp nhận nhiệm vụ gửi vào link: Câu 1. Nối nội dung cột A với cột B sao cho đúng Cột A Cột B 1. Cơ chế tiến a. Tích luỹ các biến dị có lợi, hóa theo Lamac đào thải các biến dị có hại dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên. b. Tích luỹ các đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của chọn lọc tự nhiên, không có loài nào bị đào thải. 2. Cơ chế tiến c. Tích luỹ các đặc tính thu được hóa theo trong đời sống cá thể dưới tác Đacuyn dụng của ngoại cảnh. d. Tích luỹ các đặc tính thu được trong đời sống cá thể dưới tác dụng của ngoại cảnh hay tập Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
9. 9 quán hoạt động. Câu 2. Một quần thể thông có 1000 cây trong đó có 500 cây có kiểu gen AA, 300 cây có kiểu gen Aa, 200 cây có kiểu gen aa. Do điều kiện nắng nóng kéo dài nên xảy ra cháy rừng làm cho quần thể thông chỉ còn lại những cây có kiểu gen aa. - Em hãy xác định cháy rừng thuộc nhân tố tiến hóa nào? - Nhận xét mức độ biến đổi tần số kiểu gen khi có tác động của nhân tố trên. - Đề xuất một số biện pháp bảo vệ đa dạng sinh vật trong tự nhiên? Bước 2. Thực hiện nhiệm vụ Gv giám sát, định hướng. - HS hoạt động cá nhân và trả lời câu hỏi. Bước 3. Báo cáo và thảo luận - Giáo viên kiểm tra xác suất câu trả lời để nhận - HS trả lời theo hiểu biết, chụp câu trả lời xét, đánh giá. nộp bài lên link theo nhóm: - Các HS có thể tham khảo câu trả lời của các bạn. Bước 4. Kết luận, nhận định GV thông báo đáp án các câu hỏi. HỒ SƠ DẠY HỌC A. Nội dung dạy học cốt lõi 1. Quan niệm về cơ chế tiến hóa theo học thuyết tiến hóa cổ điển Lamac Đacuyn 1. Nguyên liệu Biến đổi trên cơ thể sinh vật do tác Biến dị cá thể. của tiến hóa động của ngoại cảnh. 2. Nguyên nhân Do tác động của ngoại cảnh hay do Chọn lọc tự nhiên thông qua biến dị tiến hóa thay đổi tập quán hoạt động của động và di truyền. vật. Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
10. 10 Di truyền và tích lũy các đặc tính thu Tích lũy các biến dị có lợi, đào thải 3. Cơ chế tiến được dưới tác động của ngoại cảnh và biến dị có hại dưới tác động của hóa sự thay đổi tập quán hoạt động. chọn lọc tự nhiên. Những biến đổi trên cơ thể sinh vật do - Hình thành từ từ qua nhiều dạng 4. Sự hình tác động của ngoại cảnh hay tập quán trung gian dưới tác động của chọn thành loài mới hoạt động của động vật đều được di lọc tự nhiên. truyền và tích lũy qua các thế hệ, trong - Có sự đào thải các biến dị có hại. quá trình hình thành loài mới không có loài nào bị đào thải. Lamac là người đầu tiên xây dựng một - Xác định được biến dị cá thể, phát 5. Ưu điểm học thuyết có tính hệ thống về tiến hóa hiện vai trò của chọn lọc tự nhiên của sinh giới. trong tiến hóa của sinh vật. - Chứng minh sinh giới ngày nay tiến hóa từ một nguồn gốc chung. - Chưa làm rõ được biến dị di truyền và Chưa làm rõ được nguyên nhân và 6. Hạn chế không di truyền. cơ chế di truyền của các biến dị. - Chưa thấy được vai trò của chọn lọc tự nhiên trong tiến hóa. 2. Một số luận điểm về tiến hóa theo học thuyết tiến hóa tổng hợp hiện đại B. Phiếu đánh giá Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
11. 11 BẢNG QUAN SÁT KỸ NĂNG LÀM VIỆC NHÓM VÀ SẢN PHẨM HOẠT ĐỘNG NHÓM Tiêu chí Nhóm .... 1. Tính tích cực 1. Rất tích cực (2,5đ) 2. Bình thường (1,5đ) 3. Chưa tích cực (0,5đ) 2. Báo cáo 1. Ngắn gọn, súc tích (2,5đ) 2. Bình thường (1,5đ) 3. Khó hiểu, dài dòng (0,5đ) 3. Nội dung 1. Đầy đủ, chính xác (2,5đ) 2. Đầy đủ, chưa chính xác ở một số tiêu chí (1,5đ) 3. Chưa đủ nội dung yêu cầu (0,5đ) 4. Thời gian 1. Trước thời gian quy định (2,5đ) hoàn thành 2. Đúng thời gian quy định (1,5đ) nhiệm vụ 3. Sau thời gian quy định (0,5đ) TỔNG RUBRICS ĐÁNH GIÁ KẾT QUẢ SẢN PHẨM: SƠ ĐỒ TƯ DUY VỀ MỘT SỐ LUẬN ĐIỂM VỀ TIẾN HÓA THEO HỌC THUYẾT TIẾN HÓA TỔNG HỢP HIỆN ĐẠI Nội dung Mức 4 Mức 3 Mức 2 Mức 1 đánh giá Nội dung Đầy đủ, ngắn Đầy đủ ý nhưng Chưa đủ ý Còn thiếu nhiều gọn, rõ ràng, còn dài dòng. ý hấp dẫn. 3,0 điểm 2,5 điểm 2,0 điểm 1,0 điểm Tính logic Có tính hệ Có tính hệ Các nhánh sơ đồ Các ý còn xếp thống không bị thống sắp xếp ở vị trí lung tung lặp ý, rõ ràng. chưa khoa học 3,0 điểm 2,5 điểm 2,0 điểm 1,0 điểm Đẹp Sử dụng màu Sử dụng một số Sử dụng màu Không sử dụng Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023
12. 12 sắc hợp lí, hình màu sắc hợp lí. sắc chưa thống màu sắc khi vẽ ảnh đẹp. nhất với nội dung 2,0 điểm 1,5 điểm 1,0 điểm 0,5 điểm Sản phẩm sáng Sản phẩm sáng Sản phẩm đơn Sản phẩm đơn Độc đáo, sáng tạo, độc đáo, tạo giản giản, chưa đủ. tạo mang nét cá nhân 2,0 điểm 1,5 điểm 1,0 điểm 0,5 điểm Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 9 - Năm học 2022 - 2023