SKKN Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên sáng tạo vật liệu tái chế thành đồ dùng, đồ chơi dụng cụ học tập cho trẻ mầm non (Phạm Thị Minh Xuân)

Nội dung text: SKKN Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên sáng tạo vật liệu tái chế thành đồ dùng, đồ chơi dụng cụ học tập cho trẻ mầm non (Phạm Thị Minh Xuân)

1. Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên sáng tạo vật liệu tái chế thành đồ dùng, đồ chơi dụng cụ học tập cho trẻ mầm non I. Đặt vấn đề Những năm đầu đời từ 0 đến 6 tuổi là thời kì quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ cả về nhân cách, trí tuệ và thể chất của trẻ. Đây là giai đoạn trẻ có sự phát triển về mặt não bộ, khả năng tiếp thu và học hỏi kiến thức mạnh nhất, nhanh nhất so với các giai đoạn về sau của con người. Đáp ứng nhu cầu đó, phương pháp dạy học STEM đi sâu vào phát triển kĩ năng, những thao tác tư duy, những ứng dụng khoa học công nghệ vào các hoạt động dạy học chú trọng phong cách sáng tạo. Đặt bản thân vào vai trò của một nhà phát minh, trẻ sẽ hiểu được bản chất của các kiến thức được trang bị: biết cách mở rộng, sửa chữa, vận dụng sao cho phù hợp với tình huống có mà các em gặp phải thông qua các phương tiện là những đồ dùng Và phương pháp Montessori do tiến sỹ người Ý Maria Montessori nghiên cứu và triển khai đã và đang là sự lựa chọn hàng đầu của người làm quản lý khi đề ra mục tiêu giáo dục phù hợp với trẻ mẫu giáo. Bản thân tôi là một cán bộ quản lý, nhiều năm gắn bó với nghề với trẻ, Tôi hiểu sâu sắc nhu cầu vui chơi gắn với các hoạt động giáo dục có vai trò quan trọng đối với sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non, tôi rất tâm đắt với phương pháp Montessori và stem và các nguyên tắc vận dụng, sau nghiên cứu học tập, tôi tâm đắt nhất là nguyên tắc“ Ưu tiên những đồ chơi, đồ dùng sáng tạo, vật liệu có nguồn góc từ thiên nhiên” vào các hoạt động giáo dục trẻ để giúp trẻ phát triển toàn diện. Trong trường mầm non hoạt động vui chơi là hoạt động chủ đạo của trẻ và đồ chơi là phương tiện giúp trẻ thực hiện các hoạt động đó, đồng thời cũng chính là cách giúp trẻ tiếp thu bài học một cách sinh động, nhiệt tình hơn. Đồ dùng, đồ chơi góp phần giúp trẻ phát triển toàn diện về thể chất, nhận thức, ngôn ngữ, tình cảm, kỹ năng xã hội và thẩm mỹ, khả năng giao tiếp, ứng xử trong cuộc sống. Bên cạnh đó đồ dùng đồ chơi giúp trẻ phát triển trí tưởng tượng, kích thích trẻ tính độc lập, sáng tạo . Bất luận trong hoàn cảnh nào đồ chơi ra đời sẽ phát triển trí tuệ cho trẻ, đồ chơi phong phú đa dạng bao nhiêu thì kích thích được tính tò mò ham hiểu biết cùng khám phá của trẻ bấy nhiêu. Đặc biệt trẻ lứa tuổi mầm non luôn có nhu cầu với đồ chơi mới. Để thỏa mãn được nhu cầu đó của trẻ, đòi hỏi người giáo viên mầm non phải luôn tìm tòi suy nghĩ, sáng tạo ra nhiều đồ dùng, đồ chơi mới lạ, hấp dẫn và phù hợp với nội dung chủ đề, bài dạy, phù hợp với tình huống giáo dục trong các hoạt động, tạo nhiều cơ hội cho trẻ trãi nghiệm với các hoạt động góp phần nâng cao chất lượng giáo dục trẻ trong trường mầm non. Đồ dùng học tập, đồ chơi là phương tiện để trẻ hoạt động vui chơi. Ngoài đồ dùng học tập ra, đồ chơi vốn là thứ trẻ yêu thích nhất, không có đồ chơi trẻ không có phương tiện, môi trường để hoạt động và thực hiện các trò chơi. Cách thức chơi với đồ chơi và những thứ đồ chơi mà trẻ yêu thích được thay đổi theo từng chủ đề, chủ điểm, sự phát triển và hiểu biết của trẻ thì chính đồ chơi đó lại trở thành đồ dùng học tập giúp trẻ có nhiều cơ hội trải nghiệm, lĩnh hội các kiến 1
2. thức. Hiện nay trên thị trường có rất nhiều đồ dùng đồ chơi không rõ nguồn gốc xuất sứ được bày bán khắp mọi nơi, chúng thu hút trẻ em bởi những kỹ thuật mạ phẩm màu sặc sỡ, mà giá thành lại không cao. Điều đó khiến cho rất nhiều phụ huynh do chiều chuộng con cái lên đã mua về cho con chơi, làm ảnh hưởng đến sức khỏe của trẻ. Thực tế trong cuộc sống hàng ngày của mỗi gia đình chúng ta thấy có rất nhiều sản phẩm bị loại bỏ sau khi sử dụng, chẳng hạn như vỏ chai dầu gội, sữa tắm, lon bia, vỏ hộp sữa, lốp xe đạp, xe máy, ô tô, bìa lịch cũ, hộp dầu nhờn ... đó là nguồn nguyên vật liệu rất phong phú và đa dạng để chúng ta tận dụng nó tạo ra nhiều sản phẩm, tạo ra nguồn đồ chơi cho trẻ như ô tô, tàu hỏa, tàu thủy, ngôi nhà, bàn ghế cây cối, lọ hoa... để đưa vào các góc chơi hay đồ dung học tập cho trẻ ở trường mầm non. Làm như chúng ta sẽ tiết kiệm được tiền mua sắm vật liệu, tạo ra nhiều đồ chơi mang tính sang tạo, phong phú. Qua đó hình thành ý thức tuyên truyền tới trẻ và phụ huynh học sinh về việc bảo vệ môi trường góp phần giảm thiểu lượng rác thải và hình thành phát triển trí tuệ và tình cảm cho trẻ đối với môi trường quanh trẻ. Xuất phát từ tầm quan trọng của đồ chơi đối với trẻ mầm non tôi nghĩ việc trang bị các kiến thức và nâng cao kỹ năng làm đồ dùng học tập, đồ chơi cho giáo viên Mầm non trong nhà trường là việc làm hết sức cần thiết và bổ ích vì làm đồ dùng học tập, đồ chơi tự tạo là một hoạt động mang tính sáng tạo và độc đáo, phong phú vừa làm tăng số lượng đồ dùng, đồ chơi cho trẻ, vừa an toàn về sức khỏe mà hiệu quả sử dụng lại khá cao. Đồng thời góp phần làm giảm thiểu lượng rác thải, giảm chi phí cho công tác vệ sinh môi trường. Chính vì vậy để phát huy năng lực sẵn có của mỗi giáo viên tôi chọn đề tài “Một số biện pháp chỉ đạo giáo viên sáng tạo vật liệu tái chế thành đồ dùng, đồ chơi dụng cụ học tập cho trẻ mầm non .” làm đề tài nghiên cứu và vận dụng tại trường Mẫu giáo Thới Long trong năm học 2020-2021. Phương pháp chủ yếu được nghiên cứu đưa vào thực hiện là tăng cường công tác bồi dưỡng chuyên môn cho đội ngũ giáo viên về nội dung thiết kế môi trường giáo dục theo hướng lấy trẻ làm trung tâm chú trọng những bài tập mở và đồ dùng học tập tự tạo của cô và trẻ. Tôi nghiên cứu sâu vào việc hướng dẫn thực hành vận dụng sáng tạo các vật liệu đã qua tái chế an toàn làm đồ dùng đồ chơi, dụng cụ học tập đáp ứng phương châm “ học bằng chơi, chơi mà học” của trẻ nhằm nâng cao chất lượng giáo dục trẻ. Ngoài ra tôi còn áp dụng một số biện pháp khác như: Giúp giáo viên nhận thức sâu sắc về tầm quan trọng của đồ chơi đối với việc học của trẻ tại trường. Tổ chức các chuyên đề, các buổi nghiên cứu thảo luận đề ra những biện pháp hướng dẫn giáo viên, tổ chức các hội thi sáng tạo đồ dùng học tập bằng các nguyên vật liệu đã qua sử dụng, giúp các bậc cha mẹ cùng sáng tạo ra những món đồ chơi mới lạ, độc đáo thu hút trẻ hoạt động tích cực nhằm góp phần phát triển toàn diện cho trẻ lứa tuổi mầm non. II. Nội dung và biện pháp thực hiện 1. Cơ sở lý luận 2
3. Trong nghiên cứu tâm lý của trẻ mầm non cho thấy, hoạt động vui chơi giữ vai trò chủ đạo xuyên suốt trong giai đoạn từ 0-6 tuổi. Như vậy hoạt động vui chơi ở trẻ mầm non thực sự chiếm vị trí quan trọng đối với sự phát triển của trẻ. Thông qua vui chơi, hành động chơi với những đồ chơi và mối quan hệ bạn bè, trẻ tiếp thu những kinh nghiệm xã hội, và mở ra một chặng đường phát triển mới về chất. Đó là giai đoạn đầu tiên của quá trình hình thành nhân cách, là phương tiện để phát triển toàn diện nhân cách. Vì thế chúng ta cần thấy được việc tổ chức các trò chơi cho trẻ là cực kì quan trọng và có ý nghĩa giáo dục to lớn. Tổ chức trò chơi với những đồ chơi giả bộ chính là tổ chức cuộc sống của trẻ, đồ chơi là phương tiện để trẻ trãi nghiệm và rút ra kinh nghiệm. Giáo viên mầm non cần tổ chức cho trẻ chơi với những đồ dùng đồ chơi phong phú và đa dạng về vật liệu, trẻ có thể thao tác, trãi nghiệm, phát triển tư duy, trí tuệ dưới nhiều hình thức khác nhau để việc chăm sóc giáo dục trẻ ngày càng đạt kết quả tốt hơn. Thay vì mua những đồ chơi đắt tiền, chúng ta có thể hướng dẫn trẻ hay cùng trẻ tự làm đồ chơi cho trẻ từ những hộp bìa cứng, chai nhựa, lõi giấy, hộp sữa, thành những món đồ chơi có ý nghĩa với trẻ, Hãy sử dụng những đồ chơi kích thích trẻ dùng tay và tư duy như thả bóng vào hộp, xếp các vòng tròn, gắn nắp chai tương ứng, xâu luồng nấp chai tạo sự mới mẻ và hứng thú cho trẻ. Đừng cho trẻ chơi những đồ chơi mà trẻ chỉ cần bấm một cái nút và rồi không cần phải làm gì nữa. Hãy dùng những đồ chơi giúp trẻ có thể tập trung, có thao tác tư duy. Trẻ em rất yêu thích đồ chơi, ngoài việc giải trí, đồ chơi có tác dụng giáo dục cao, nhất là trong những năm đầu đời của các con. Mỗi món đồ chơi, ít nhất cũng cung cấp một cơ hội để trẻ tìm hiểu, khám phá. Các món đồ chơi tốt sẽ tham gia vào quá trình nhận thức, tác động tích cực tới các giác quan của trẻ, khuyến khích phát huy trí tưởng tượng và cho trẻ cơ hội học tập kỹ năng tương tác với người khác và nhiều kỹ năng khác. Trẻ em bất cứ ở đâu, bất cứ dân tộc nào, cũng mong muốn có đồ chơi để chơi. Đồ chơi giúp phát triển nhận thức của trẻ, với đồ chơi, trẻ được vui chơi và học tập cùng một lúc. Học thông qua đồ chơi và trò chơi giúp trẻ hình thành thái độ tích cực với việc học tập. Đồ chơi nó có ý nghĩa như đồ dùng để dạy và học. Đồ chơi của trẻ và đồ dùng dạy học của cô giáo tuy hai tên gọi nhưng chung một ý nghĩa. Sử dụng đồ chơi để dạy học là phù hợp với đặc điểm tâm lý và nhận thức của trẻ em, giúp cho giáo viên có cơ sở thực hiện tốt chương trình giáo dục mầm non. Lớp học mầm non không thể không có đồ chơi cũng như giáo viên mầm non không thể không có đồ dùng dạy học. Do đó, bằng mọi hình thức, nhà trường và các cô giáo cần cung cấp cho trẻ đồ chơi càng nhiều càng tốt. 2 Cơ sở Thực tiển a. Thuận lợi Hiện tại nhà trường có 24 giáo viên đạt chuẩn 100%. Tất cả giáo viên đều yêu nghề mến trẻ và đều năng động, sáng tạo trong công tác chăm sóc giáo dục trẻ. 3
4. Hàng năm nhà trường đầu tư bổ sung cơ sở vật chất - Trang thiết bị - Đồ dùng đồ chơi cho các nhóm lớp đảm bảo đúng quy định. Tổ chức cho giáo viên tham quan các trường bạn trong và ngoài quận để có nhiều kinh nghiệm tự tạo ra các sản phẩm đồ dùng đồ chơi phục vụ công tác dạy và học của cô và trẻ. Địa phương có nguồn vật liệu thiên nhiên, vật liệu đã qua sử dụng tương đối dồi dào, dễ tìm, dễ kiếm. Nhận thức của phụ huynh ngày càng được nâng cao, đa số phụ huynh nhiệt tình ủng hộ cho các hoạt động và phong trào của Nhà trường cũng như ủng hộ các nguyên vật liệu, phế liệu cho giáo viên. a. Khó khăn Đa số giáo viên không có nhiều thời gian đầu tư cho việc làm đồ dùng, đồ chơi. Thời gian dành cho việc tìm kiếm nguyên vật liệu, phế liệu, làm đồ dùng học tập, đồ chơi còn ít, phần lớn chỉ trong thời gian hè và ngày nghỉ. Số cán bộ giáo viên hiểu cách làm, biết vận dụng và khả năng sáng tạo còn hạn chế, mới chỉ tập trung ở các giáo viên trẻ, khéo tay và có năng khiếu làm đồ dùng học tập, đồ chơi. Thực tế qua kết quả khảo sát giáo viên tôi thu được kết quả như sau: - Đồ dùng đồ chơi thiết bị là 80% - Đồ dùng đồ chơi do cô và trẻ làm bằng vật liệu tái chế 10% - Đồ dùng đồ chơi trẻ làm bằng vật liệu tái chế 10% - Qua khảo sát vào tháng 9 năm 2020 ở khối lá và chồi, tôi nhận thấy trẻ hứng thú với đồ chơi thiết bị được cấp là 90%, đến cuối tháng 9 sự hứng thú với đồ chơi được cấp giảm dần còn 50%. Trẻ rất nhanh chống chán, không có hứng thú để tham gia các hoạt động vui chơi, học tập. Vấn đề này khiến tôi luôn suy nghĩ, mong muốn tìm ra giải pháp để giúp trẻ trường tôi luôn yêu thích đến lớp để được cùng cô và bạn tham gia các hoạt động vui chơi học tập tại trường một cách hứng thú. Câu hỏi đặt ra trong tôi: làm thế nào để khơi dậy niềm đam mê hứng thú với đồ chơi ? cách làm đồ dùng học tập, đồ chơi cho trẻ như thế nào cho phù hợp? làm thế nào để cán bộ, giáo viên nâng cao kiến thức, kỹ năng làm đồ dùng học tập, đồ chơi từ nguyên vật liệu thiên nhiên và phế liệu sẵn có của địa phương làm thế nào để khi có đồ dùng học tập, đồ chơi đẹp, hấp dẫn lôi cuốn trẻ hứng thú tham gia học tập; khi có đồ chơi phong phú “bắt mắt” trẻ sẽ nghĩ ngay đến trò chơi với đồ chơi đó. Tôi quyết định lựa chọn các giải pháp trọng tâm để thực hiện có hiệu quả như sau: 3. Biện pháp 3.1. Xây dựng kế hoạch bồi dưỡng giáo viên về kỹ năng sáng tạo đồ dùng đồ chơi, dụng cụ học tập cho trẻ. Ngay từ đầu năm khi xác định thực trạng cần khắc phục trong năm, Tôi cùng Ban lãnh đạo nhà trường, tổ trưởng chuyên môn của các khối đã thống nhất đăng kí thi đua về chuyên đề sáng tạo đồ dùng đồ chơi bằng các nguyên vật liệu mở và cho các tổ khối đăng kí mô hình sáng tạo của khối để thi đua. Tôi lập kế hoạch làm ĐDĐC trong năm học và triển khai kế hoạch đó trong họp hội đồng sư phạm nhà trường, nêu rõ yêu cầu, mục tiêu, nội dung giải pháp thực hiện. Kết hợp với bộ phận chuyên môn, các đồng chí giáo viên bám sát vào kế 4
5. hoạch chung của nhà trường để xây dựng kế hoạch của tổ, của cá nhân sao cho sát thực với nhóm, lớp của mình và có hiệu quả cao. Tôi lên kế hoạch cho giáo viên tham quan học tập các trường điển hình đổi mới trong và ngoài quận như: học tập tại trường Mầm non Tuổi Ngọc, Trường Mầm non Rạng Đông, Trường Mầm non Tây Đô Qua tham quan học tập, giáo viên có thêm nhiều kinh nghiệm để làm dụng cụ học tập, vui chơi, sáng tạo, an toàn và biết cách tổ chức các hoạt động học tập vui chơi có hiệu quả. Tôi lên kế hoạch phối hợp với tổ chuyên môn tổ chức các buổi sinh hoạt chuyên môn theo hướng nghiên cứu bài học sinh hoạt chuyên đề sáng tạo từ vật liệu đã qua sử dụng thành đồ dùng đồ chơi, dụng cụ học tập cho trẻ, phân công khối lá lên tiết hoạt động và các tổ khác dự giờ rút kinh nghiệm. Trong năm đã tổ chức được 4 tiết làm đồ chơi, rút kinh nghiệm và nhân rộng ở các lớp khác. 5
6. Lá 1: hoạt động làm đồ chơi từ chai sửa su su Lá 2: các sản phẩm tạo bằng lá cây khô 6
7. 3.2. Chỉ đạo giáo viên lựa chọn tìm kiếm nguyên vật liệu, phối hợp tốt với phụ huynh đóng góp nguyên vật liệu để làm đồ dùng đồ chơi. Việc tận dụng các vật liệu phế thải, nguyên vật liệu sẵn để làm đồ dùng dạy học, đồ chơi cho trẻ đã trở thành việc thường xuyên của giáo viên. Nhiều giáo viên của trường tôi đã sáng tạo ra những đồ dùng thiết thực áp dụng được cho các bài giảng, thu hút được trè tham gia vào các hoạt động một cách tích cực. Bằng lòng nhiệt huyết, yêu nghề cùng với bàn tay khéo léo của các giáo viên, của trẻ đã tạo ra được nhiều sản phẩm độc đáo và có giá trị sử dụng. Từ những nguyên vật liệu phế thải tưởng như đã vứt đi như các loại vỏ chai nước giải khát, các lọ dầu gội đầu, lọ comfor, vỏ chai nước ngọt, vỏ chai nước rửa chén, nút chai nhựa. . . với sự cần mẫn, bàn tay khéo léo của các giáo viên và phụ huynh để thu lượm, góp nhặt, xử lý, làm sạch, đảm bảo vệ sinh và không gây độc hại cho các cháu, không những giúp bảo vệ môi trường mà có thể tái sử dụng để sáng tạo ra các đồ dùng, đồ chơi thật ngộ nghĩnh phục vụ cho chính các hoạt động giáo dục đạt hiệu quả. Để thỏa mãn được nhu cầu vui chơi không giới hạn đó của trẻ đòi hỏi giáo viên mầm non phải luôn sáng tạo ra nhiều đồ dùng, đồ chơi phù hợp với nội dung bài dạy, phù hợp với tình huống giáo dục trong các hoạt động, phù hợp với trẻ của lớp để trẻ tham gia sáng tạo. VD: Các hoạt động dạy trẻ làm máy bay từ lõi giấy, chai nhựa, giáo viên tổ chức hướng dẫn trẻ làm. Qua đó trẻ sẽ có được kĩ năng thao tác làm đồ chơi và kiến thức về món đồ chơi đó, trẻ sẽ thỏa sức sáng tạo là những nhà sáng chế, phát minh bằng những kinh nghiệm riêng của trẻ. 7
8. Vậy làm như thế nào để trẻ vừa được chơi, vừa được học lại vừa được sáng tạo là mối quan tâm và cũng là nhu cầu thiết yếu của các bậc phụ huynh cũng như các giáo viên mầm non hiện nay. Là một cán bộ quản lý tôi nhận thức được vấn đề trong chăm sóc và giáo dục trẻ. Bên cạnh việc ứng dụng công nghệ thông tin vào giảng dạy, tôi cũng luôn tự tìm tòi, học hỏi và sáng tạo ra các phương pháp, hình thức giáo dục trẻ mới để chia sẽ với giáo viên của tôi. Để làm được đồ dùng, đồ chơi thì phải có nguyên vật liệu, nguyên vật liệu đó có ở đâu và tìm như thế nào, bản thân tôi băn khoăn trăn trở bằng cách nào để giáo viên sưu tầm tìm kiểm được nhiều nguyên vật liệu, phế liệu để làm đồ dùng đồ chơi, chú trọng đến việc tìm kiếm nguyên vật liệu ở mọi lúc, mọi nơi và sử dụng các nguyên vật liệu từ thiên nhiên như: Lá cây khô, tươi, rơm, sỏi Các nguyên vật liệu là phế thải như: Vỏ hộp dầu gội đầu, hộp sữa, lon bia, xốp, len vụn, vải vụn, gỗ, giấy gói kẹo,....để làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ công tác giảng dạy và cho trẻ chơi ở các góc chơi. 3.3. Tổ chức thực hiện làm đồ dùng đồ chơi, dụng cụ học tập từ các nguyên vật liệu thiên nhiên và phế liệu. Để thực hiện kế hoạch làm ĐDĐC tự tạo bằng nguyên vật liệu thiên nhiên và phế liệu đạt hiệu quả thì trước khi tổ chức cho giáo viên làm ĐDĐC tự tạo vào các buổi họp hội đồng, sinh hoạt chuyên môn... tôi cho các lớp thảo luận chọn nguyên vật liệu để làm, định hướng sẽ làm gì? Cách làm như thế nào? Trẻ sẽ hoạt động như thế nào? Thời gian thực hiện? . Sau đó tôi chỉ đạo tổ chuyên môn phân công giáo viên tiến hành tái chế, phân loại, làm sạch nguyên vật liệu để đảm bảo vệ sinh, an toàn trước khi sử dụng. Mỗi giáo lớp sẽ có kế hoạch làm đồ chơi riêng cho phù hợp với đặc điểm lớp của mình và đăng kí thi đua đầu năm. Các lớp đã tiến hành tổ chức cho trẻ sáng tạo đồ dùng đồ chơi, đồ dùng học tập phù hợp vào khả năng của từng lớp xoay quanh các nội dung sau: * Đồ dùng phục vụ hoạt động, vệ sinh, lao động: Tận dụng những can nước rửa bát, cắt làm thành những chiếc mo hót rác, làm cuốc, xẻng hoặc từ những can dầu ăn lớn làm những thùng đựng rác hình con vật sau đó phun sơn cho đẹp, những chiếc chổi lúa từ rơm nếp, làm bình tưới từ những hộp sữa bột to, trẻ tham gia trang trí, cắt dán decan, vẽ bằng màu nước lên các sản phẩm đó. 8
9. * Làm nhiều đồ dùng phục vụ hoạt động có chủ đích như: + Hoạt động khám phá, trãi nghiệm học tập: Tận dụng lõi vệ sinh, bóng nhựa cũ, hộp sữa su su cô hướng dẫn trẻ tạo hình thành mô hình đồ dùng học tập ngộ nghĩnh, và những hộp sữa tươi bằng giấy làm thành những chiếc xe, hay những con vật đáng yêu, thùng cát tông sáng tạo thành những ngôi nhà trong truyện cổ tích, những trò chơi thả lổ, tạo thành đa dạng các loại rau củ, trái cây, con vật, trẻ trang trí tô màu để thành sản phẩm trong góc học tập. cành cây khô, cát, sỏi hay vải vụn gói lại thành những quả, búp bê cho trẻ tìm hiểu, khám phá, chơi trò chơi trong các góc, chơi dân gian như ném còn, ô ăn quan, bịt mắt bắt dê Các nhân vật truyện kể được làm bằng hộp sửa, quả bóng Thiết kế trong góc học tập được làm bằng hộp khăn giấy 9
10. Có thể tận dụng những cây kem, dây luồng, nắp chai nhựa, xốp, muỗng nhựa, hộp đựng trứng . hướng dẫn trẻ tạo thành nhiều món đồ chơi ngộ nghĩnh, Trẻ rất hứng thú học với những món đồ chơi cô và trẻ cùng làm, Giúp trẻ học số đếm như đếm số và đặt thẻ số tương ứng, so sánh, phân loại .. 10
11. + Hoạt động thẫm mỹ: Tận dụng những viên sỏi mài nhẵn, võ trứng, đậu phụng, hạt dưa, hạt dẻ gợi ý trẻ tạo những những tác phẩm nghệ thuật đẹp, tận dụng lon bia làm những chiếc xắc xô, trống lắc, hay những hộp bánh to, nhỏ các loại chất liệu bằng tôn, sắt, hộp đựng chè để làm nên những chiếc trống tròn, trống cơm, những chiếc vợt muỗi hỏng làm thành chiếc đàn, giấy bóng kính làm những cánh ong, bướm, vải vụn có thể làm ra những bộ trang phục lộng lẫy cho trẻ biểu diễn trong chương trình tổ chức văn nghệ cuối tháng hay các dịp lễ, hội + Hoạt động các góc phân vai - Góc Bé tập làm nội trợ: Các loại bánh chôi, chay, nem rán, giò, chả, củ cà rốt: Được làm từ miếng xốp ép, đĩa, cốc nhựa dùng1lần, giấy bóng, xốp màu, tre gọt làm thành những đôi đũa - Góc Bán hàng: Tận dụng các loại chai nhựa phun sơn tạo thành các loại quả, các loại can rửa bát, hộp sữa chua, làm nên những bộ đồ dùng gia đình cho trẻ chơi như ấm chén, phích nước, những đôi dép, cái mũ, cái ô Hoặc từ các đồ dùng bằng xốp hộp vỏ thuốc, bánh kẹo làm các món ăn quen thuốc để trẻ chơi ở góc bán hàng. - Góc Bác sỹ: Tủ thuốc nhỏ được làm bằng những hộp bánh các loại, dây truyền dịch, xi lanh, vỏ hộp thuốc đã sử dụng hết được vệ sinh sạch sẽ, an toàn cho trẻ chơi, những cuốn sổ nhỏ được làm bằng các in đã sử dụng 1 mặt, xốp màu được trẻ cắt ra hình tròn, vuông, chữ nhật để làm thuốc chữa bệnh . 11
12. - Góc xây dựng có nhiều sản phẩm tự tạo của cô và trẻ 12
13. - Bên cạnh đó tôi chỉ đạo giáo viên cần quan tâm thiết kế môi trường trong và ngoài lớp học, trang trí phù hợp, tạo góc mở khoa học và sáng tạo theo từng chủ đề bằng những nguyên vật liệu thiên nhiên và phế liệu. Xây dựng môi trường giáo dục lấy trẻ làm trung tâm. Để môi trường lớp học phong phú, sáng tạo, gần gũi với trẻ, giúp trẻ hoạt động tốt thì đòi hỏi cô giáo phải có sự quan sát tinh tế, nghiên cứu, học hỏi và tìm ra những chất liệu phù hợp với những hình ảnh, đồ vật, con vật phù hợp với chủ đề. Ngoài ra, tôi còn phát huy tính sáng tạo, chịu khó của giáo viên để làm rất nhiều các đồ dùng đồ chơi khác phục vụ cho các hoạt động của trẻ như làm các bộ trang phục, bằng vải vụn, giấy gói hoa, giấy màu vụn, mành nhựa hỏng, để trẻ hoạt động trong giờ giáo dục Âm nhạc hay biểu diễn thời trang và biểu diễn văn nghệ của lớp, của trường, những giờ Văn học đóng kịch...trẻ rất hứng thú tham gia. 3.4. Tổ chức các hội thi cấp trường Việc tổ chức hội thi “ Làm đồ dùng, đồ chơi tự làm” bằng nguyên vật liệu thiên nhiên và phế liệu cho toàn thể giáo viên trong trường, là cơ hội để giáo viên tích cực đi sâu nghiên cứu, học hỏi nâng cao khả năng vận dụng sáng tạo để làm ĐDĐC, đồng thời học tập được nhiều kinh nghiệm, có nhiều ý tưởng và sáng kiến hay khi làm ĐDĐC. Tổ chức hội thi thiết kế môi trường theo quan điểm giáo dục lấy trẻ làm trung tâm, với nhiều bài tập mở, nhiều dụng cụ học tập của trẻ. Để hội thi thật sự có ý nghĩa và đạt kết quả cao, nhà trường mời ban đại diện cha mẹ học sinh của trường, của nhóm, lớp đến dự và cổ vũ phong trào làm ĐDĐC của nhà trường. Sau đợt thi, nhà trường có tổng kết, đánh giá, động viên khen thưởng cho những giáo viên có những ĐDĐC đạt giải, góp ý những giáo viên chưa có nhiều sự cố gắng. Thông qua hội thi tôi thấy phụ huynh hiểu được tầm quan trọng của đồ dùng học tập, đồ chơi đối với sự phát triển của trẻ, đặc biệt là đồ dùng học tập, đồ chơi này lại được làm chính ngay từ những nguyên vật liệu, phế liệu có xung quanh mình. Tôi nghĩ đây là một hình thức tuyên truyền nhanh nhất, dễ và hiệu quả nhất. Qua hội thi cấp trường chúng tôi lựa chọn những đồ dùng sáng tạo, mang tính an toàn, thẫm mỹ cao, nội dung giáo dục tốt, để vận dụng và nhân rộng trong toàn trường. 3.5. Tuyên truyền về hiệu quả làm đồ dùng đồ chơi từ nguyên vật liệu, phế liệu đến phụ huynh. Với cuộc sống bề bộn ngày nay làm cho không ít phụ huynh không có thời gian chăm sóc con, không có thời gian chơi cùng với con mà thay vào đó là mua sắm những loại đồ dùng đồ chơi hiện đại được sản xuất theo các dây truyền hiện đại và nhất là trên thị trường hiện náy đồ chơi Trung Quốc và một số đồ dung đồ chơi được bày bán trên thị trường không rõ nguồn gốc sản xuất. Bên cạnh đó các loại đồ dung đồ chơi này không mang tính giáo dục, không phát huy được trí tuệ, sự thông minh của trẻ mà ngược lại có rất nhiều loại đồ chơi không an toàn, kích thích tính hiếu chiến, bạo lực ở trẻ như: Súng, gươm và còn 13
14. nhiều loại đồ chơi gây sợ hãi đối với trẻ gây tác hại không nhỏ đến tâm lý trẻ nhỏ. Xuất phát từ thực tế trên, Tôi nhận thấy việc tuyên truyền, phối kết hợp giữa gia đình và nhà trường là rất cần thiết. Ngay từ đầu năm học Ban lãnh đạo nhà trường đã chỉ đạo giáo viên làm tốt những việc sau: Tổ chức họp phụ huynh đầu năm học, thông báo kế hoạch chung của nhà trường, kế hoạch của nhóm, lớp về việc thực hiện kế hoạch làm đồ dùng, đồ chơi tự tạo để phục vụ cho các hoạt động của cô và trẻ ở trường mầm non. Nêu lên tầm quan trọng của việc làm đồ dùng, đồ chơi từ nguyên vật liệu thiên nhiên và phế liệu để phục vụ công tác dạy và học của cô và trẻ từ đó cùng đưa ra, thống nhất biện pháp phối kết hợp. Vận động phụ huynh cùng với giáo viên sưu tầm, ủng hộ nguyên vật liệu phế liệu, đồ vật sẵn có trong cuộc sống hàng ngày để cô và trẻ làm đồ dùng, đồ chơi phục vụ cho các hoạt động. Việc tuyên truyền đến phụ huynh về ý nghĩa và tầm quan trọng của việc làm đồ dung đồ chơi từ các nguyên vật liệu, phế liệu thiên nhiên gắn với trò chơi dân gian, gần gũi được sử dụng từ các nguyên vật liệu sẵn có rẻ tiền. Đó chính là những đò chơi, trò chơi truyền thống mang bản sắc văn hóa của dân tộc, qua đồ chơi, trò chơi dân gian được phát huy hiện nay trong các nhà trường góp phần cho trẻ được tiếp cận với nền văn hóa cổ truyền của dân tộc ta. Ví dụ: Hướng dẫn trẻ làm thuyền giấy có động cơ bằng dây thun, xe bằng hộp sửa di chuyển được, máy bay có cánh quay được, vovo, dù không cần phải mua tốn kém mà chỉ cần tận dụng những nguyên vật liệu sẵn có chỉ cần tốn ít công sức là phụ huynh có thể tạo cùng con tạo ra các loại đồ dùng đồ chơi cho con em mình thật ý nghĩa và mang tính giáo dục cao. Bên cạnh đó tôi thường hướng cho giáo viên trưng bày các loại đồ dùng đồ chơi tự làm từ các nguyên vật liệu, phế liệu dễ tìm ở các góc dễ nhìn dễ quan sát để từ đó tuyên truyền vận động phụ huynh ủng hộ các nguyên vật liệu cho lớp hoặc giáo viên có thể tuyrn truyền giải thích với phụ huynh về cách làm hay ý nghĩa của đồ dung đồ chơi tự làm như: Đồ dung đồ chơi tự tạo sẽ an toàn hơn, vệ sinh hơn và rẻ tiền hơn Mặt khác đồ dung đồ chơi tự làm có tác dụng giáo dục trẻ mang tính tíc cực hơn, đồng thời góp phần không nhỏ trong giáo dục bảo vệ môi trường và phát triển tính sang tạo của trẻ ki được tham gia. Từ những hoạt động phối hợp với phụ huynh đa số trẻ ở các lớp không đòi bố mẹ mua đồ dùng đồ chơi bày bán ở hàng quán trên đường đi tới trường, còn phụ huynh quan tâm và dành nhiều thời gian chơi cùng con hơn đặc biệt hơn là có rất nhiều phụ huynh còn đem tặng cho lớp của con những đồ dung đồ chơi mà tự tay phụ huynh cùng con làm ở nhà. 4. Kết quả đạt được * Kết quả trên trẻ Sau khi áp dụng một số biện pháp trên, các lớp có nhiều ĐDĐC tự tạo hơn giúp trẻ thích thú hơn mỗi khi được đến trường. Hứng thú tham gia vào các tiết học và hứng thú vào các hoạt động vui chơi trẻ có nề nếp thói quen tốt trong các giờ hoạt động và có ý thức bảo vệ môi trường, biết yêu quí cảnh vật thiên nhiên 14
15. xung quanh trẻ có ý thức cùng bạn giữ gìn, yêu quí đồ dùng đồ chơi của lớp của trường. Khảo sát cuối năm vào tháng 4/2021: - Số trẻ hứng thú với các hoạt động vui chơi học tập bằng các đồ chơi do trẻ và cô cùng làm là 90% - Số đồ dùng đồ chơi tự tạo ở các lớp tăng lên , chiếm 50% tổng đồ chơi trong lớp và được thay đổi theo tháng. Trẻ biết sáng tạo nhiều sản phẩm độc đáo theo ý tưởng của trẻ. Trẻ biết quý trọng và giữ gìn sản phẩm của lớp mình. - Kĩ năng làm đồ dùng đồ chơi của trẻ trở nên thành thạo, khéo léo đối với khối lá và chồi, các kĩ năng khác như vận động tinh, thao tác tư duy nhạy bén, ngôn ngữ phát triển rõ rệt, và đặc biệt trẻ biết bảo vệ môi trường. Trẻ biết tận dụng các chai nước ngọt, hộp sửa, hộp kẹo để làm đồ chơi trẻ thích. Trẻ tự do lựa chọn đồ dùng đồ chơi trẻ thích, trẻ thao tác và học được nhiều kĩ năng, kinh nghiệm sống cần thiết. * Giáo viên - 100% giáo viên đã biết được lợi ích của đồ dùng đồ chơi nói chung và đồ dùng tự tạo nói riêng có ảnh hưởng rất lớn đến sự phát triển toàn diện của trẻ, giáo viên biết sắp xếp thời gian hợp lý, các giờ hoạt động vui chơi trên lớp( hoạt dộng góc) kết hợp cùng trẻ tạo ra thêm đồ dung đồ chơi phục vụ các góc chơi và các chủ đề trong tháng. - Khi làm đồ dung đồ chơi giáo viên đã chú ý độ bền, màu sắc của đồ dung đồ chơi và tạo ra các loại đồ dung đồ chơi đẹp hấp dẫn thu hút trẻ. - 100% giáo viên trong trường đã hưởng ứng cao với phong trào sáng tạo đồ dùng đồ chơi tự tạo do nhà trường phát động, số lượng ĐDĐC trong toàn trường tăng lên rõ rệt. Hiệu quả hoạt động cũng thể hiện rõ rệt trên trẻ, giáo viên biết tạo nhiều cơ hội để trẻ hoạt động, trãi nghiệm, bằng nhiều phương pháp và hình thức khác nhau như tổ chức trên giờ học, giờ chơi, cùng trẻ làm đồ dùng đồ chơi ở các góc, hướng dẫn cha mẹ trẻ làm cùng trẻ .giúp trẻ phát triển toàn diện. - 100% các nhóm lớp trang trí lớp phong phú, nổi bật các chủ đề. Đồ dùng đồ chơi phong phú hấp dẫn trẻ. Những đồ dung, đồ chơi này kích thích trí tưởng tượng, sự sáng tạo của trẻ. Trẻ có ý thức trân trọng, giữ gìn đồ chơi trong lớp hơn. - Chất lượng hoạt động của tổ chuyên môn, giáo viên và của trẻ cao hơn so với đầu năm học - Đặc biệt là hoạt động tạo sản phẩm của trẻ. * Phụ huynh: - Trước đây phụ huynh chưa quan tâm nhiều và hiểu về tầm quan trọng của việc làm đồ dung đồ chơi từ nguyên vật liệu tái chế, đã qua sử dụng thì nay đã đóng góp các nguyên vật liệu, phế liệu cho cô giáo chủ nhiệm để làm đồ dùng dạy học và đồ chơi cho trẻ. góp phần bảo vệ môi trường sống xanh sạch, đẹp. - Thông qua các buổi tuyên truyền của trường, lớp, giáo viên chia sẽ kinh nghiệm, lợi ích, biện pháp giáo dục phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ thông qua hoạt động vui chơi mà phương tiện là đồ chơi. Kết quả phụ huynh 15
16. quan tâm hơn đến việc học của con và dành nhiều thời gian làm đồ chơi và chơi cùng con. * Về phía nhà trường. Trẻ yêu thích đến trường do hoạt động vui chơi rất cuốn hút trẻ, đó cũng là nguyên nhân tăng tỉ lệ huy động trẻ ở các độ tuổi. Chất lượng giáo dục ngày một nâng cao, tạo được uy tín trong phụ huynh trong cộng đồng. Các phong trào, ngày hội, ngày lễ, hội thi trong năm và qua các hội thi được phong phú đa dạng hơn về nội dung, hình thức biểu diễn lôi cuốn phụ huynh tham gia đông hơn các năm qua. Hội thi bé khéo tay: đạt 50/50 trẻ dự thi, Hội thi thiết kế môi trường giáo dục đạt 11/11 lớp với các lớp phong phú đồ dùng của cô và trẻ được thể hiện ở dạng các bài tập mở. III. Kiểm nghiệm lại kinh nghiệm - Xây dựng kế hoạch chỉ đạo giáo viên sáng tạo từ vật liệu phế liệu đã qua sử dụng làm đồ dùng đồ chơi, đồ dùng học tập ngay từ đầu năm học một cách chi tiết, cụ thể, giao chỉ tiêu tới từng giáo viên, thường xuyên đôn đốc, đánh giá kết quả của giáo viên. Có động viên khen thưởng kịp thời. - Là một cán bộ quản lý cần chịu khó nghiên cứu, học hỏi, tạo điều kiện thuận lợi cho giáo viên để thực hiện chuyên đề làm đồ chơi. - Xây dựng ý thức bản thân tìm kiếm, thu gom nguyên, vật liệu sẵn có từ các lực lượng xã hội bằng nhiều hình thức làm phong phú thêm “ kho nguyên, vật liệu ” sẵn có để làm đồ dùng học tập, đồ chơi cho trẻ vào bất cứ lúc nào khi có thời gian và nhu cầu. - Làm tốt công tác tuyên truyền, phát huy được sức mạnh tổng hợp của các bậc phụ huynh, các lực lượng xã hội trong việc tìm kiếm nguyên vật liệu có sẵn và tham gia làm đồ dùng học tập, đồ chơi tự tạo cho trẻ. - Tham mưu tổ chức tốt hội thi “ Trẻ sáng tạo đồ dùng đồ chơi” nhằm phát huy tính tích cực, khả năng sáng tạo của trẻ - Chỉ đạo giáo viên sử dụng có hiệu quả nguồn đồ dùng học tập, đồ chơi đã làm được, đồng thời hướng dẫn trẻ chơi linh hoạt bằng nhiều cách chơi với một đồ chơi, hay nói cách khác một đồ chơi mà có nhiều cách chơi sẽ tạo cơ hội cho trẻ được trải nghiệm, sáng tạo, linh hoạt trong quá trình sử dụng đồ chơi phù hợp với mỗi trò chơi, trên cơ sở đó giúp trẻ lĩnh hội được kiến thức, kỹ năng một cách nhẹ nhàng nhất, hiệu quả nhất ngay chính trong quá trình chơi, quá trình học tập và các hoạt động khác. - Việc áp dụng các biện pháp trên không chỉ giúp các cô giáo sáng tạo hơn trong công tác làm ĐDĐC tự tạo, mà còn giúp các cô giáo phát huy hết tác dụng của những đồ chơi đó nhằm phát triển ở trẻ một số kỹ năng như: - Kỹ năng giao tiếp: Khi tham gia chơi những đồ chơi đó trẻ được hoạt động cùng với bạn, khi chơi trẻ nhập mình vào vai chơi cùng với bạn chơi. - Kỹ năng thể hiện cảm xúc: Trẻ biết cách thể hiện cảm xúc khi chơi những đồ chơi mà trẻ thích thú và biết giao lưu tình cảm vói bạn và với đồ chơi đó. - Kỹ năng thẩm mỹ: Trẻ biết yêu quý cái đẹp. Biết thể hiện những sắc thái, động tác minh họa khi chơi đồ chơi. 16
17. - Kỹ năng nhận thức: Tạo điều kiện để trẻ có thêm những hiểu biết xã hội, những kiến thức văn hóa, hay môi trường xung quanh trẻ. Với kết quả trên đã chứng minh rằng đề tài thực nghiệm của tôi đã thành công, các biện pháp tôi đề ra áp dụng vào thực tiễn là phù hợp và đạt hiệu quả cao. IV. Kết Luận Ở bậc Mẫu giáo, trẻ học thông qua các hoạt động vui chơi, không gò bó. Mỗi trẻ có một cách học khác nhau, nhìn chung nếu trẻ tự tin, mạnh dạn tham gia vào các hoạt động học tập vui chơi để tăng tính tiếp xúc và trau dồi các kỹ năng. Môi trường tiếp xúc giữa giáo viên và trẻ, giữa trẻ với nhau cần được quan tâm sao cho môi trường giáo dục đó gần gũi, thân thiện, tràn đầy tình yêu thương để giúp trẻ yêu thích đi học, tham gia tích cực vào các hoạt động học, vui chơi, giúp ngôn ngữ phát triển, nhận thức phát triển, cuối cùng trẻ sẽ phát triển toàn diện về mọi mặc như mong đợi của chúng ta. Như chúng ta đã thấy ngày nay đồ dùng học tập, đồ chơi rất đa dạng và phong phú, cùng với sự phát triển của xã hội, khoa học kỹ thuật, đồ dùng học tập, đồ chơi cũng hoàn thiện dần cùng với thời đại. Trong tương lai đồ dùng học tập, đồ chơi hiện đại sẽ giúp trẻ tiếp cận với những tri thức tiên tiến nhưng tôi tin tưởng rằng với những đồ dùng học tập, đồ chơi tự làm bằng các nguyên vật liệu sẵn có ở đia phương nó vẫn mãi được phát huy tác dụng và sự sáng tạo của các cô giáo mầm non được trẻ tiếp nhận một cách hứng thú bên cạnh đó phụ huynh đồng tình ủng hộ bởi mỗi loại đồ dùng đồ chơi tự tạo mang phong cách, sự sáng tạo, màu sắc đa dạng riêng, của mỗi cô giáo và của chính bản thân trẻ chứa đựng trong những đồ dùng học tập, đồ chơi tự tạo gần gũi với trẻ được sử dụng một cách rộng rãi, hứng thú có hiệu quả. Tóm lại, sáng kiến này thực hiện có hiệu quả là nhờ sự nổ lực hết mình trong công tác của đội ngũ giáo viên yêu nghề mến trẻ, các tổ chuyên môn có trình độ kĩ năng vững chắc, Ban lãnh đạo nhà trường luôn chủ động trong mọi hoạt động, lao động sáng tạo không ngừng để thưc hiện mục tiêu “ mỗi ngày đến lớp là một ngày vui” thực hiện mục tiêu phát triển toàn diện cho trẻ Mầm non. Trong năm học sau tôi cần nghiên cứu sâu thêm về cách tổ chức, áp dụng sâu hơn các các nội dung và biện pháp tổ chức các hoạt động vui chơi học tập thông qua phương tiện đồ chơi tự sáng tạo bằng các nguyên vật liệu phế liệu, tự nhiên giúp giáo viên trường tôi hoàn thành tốt mục tiêu giáo dục cho trẻ Mầm non phát triển hơn về chiều sâu và rộng để ngày càng nâng cao chất lượng trẻ, đào tạo những trẻ mầm non luôn năng động và sáng tạo đáp ứng sự phát triển của xã hội. Thới Long, ngày 22 tháng 4 năm 2021 Người viết Phạm Thị Minh Xuân 17
18. . 18