SKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 3-4 tuổi thông qua các hoạt động ở trường mầm non NH 2022-2023 (Phạm Thùy Dương)

Nội dung text: SKKN Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 3-4 tuổi thông qua các hoạt động ở trường mầm non NH 2022-2023 (Phạm Thùy Dương)

1. MỘT SỐ BIỆN PHÁP GIÁO DỤC KỸ NĂNG SỐNG CHO TRẺ 3 - 4 TUỔI THÔNG QUA CÁC HOẠT ĐỘNG Ở TRƯỜNG MẦM NON A – PHẦN MỞ ĐẦU 1. Lý do chọn đề tài * Cơ sở lý luận Trước sự phát triển mạnh mẽ không ngừng của nền kinh tế hiện nay, các bậc phụ huynh có rất ít thời gian để quan tâm đến con cái, chính vì thế mà trẻ hay thu mình và rất ít khi giao tiếp với thế giới bên ngoài. Điều này ảnh hưởng rất mạnh mẽ đến sự phát triển nhận thức, tình cảm của trẻ, đặc biệt là hầu hết trẻ không có vốn kỹ năng sống. Vì vậy, việc rèn kỹ năng sống cho trẻ là điều rất cần thiết giúp trẻ khám phá thế giới một cách có định hướng, trẻ biết quý trọng bản thân, nuôi dưỡng những giá trị sống nền tảng và hình thành những kỹ năng sống tích cực giúp trẻ cân bằng cuộc sống. Từ đó xây dựng cho trẻ những kỹ năng sống hòa nhập với thế giới xung quanh. Ở mỗi lứa tuổi trẻ cần có những sự tác động khác nhau đến kỹ năng sống của trẻ. Vì thế để trẻ có nền tảng vững chắc, phát triển toàn diện, mạnh dạn, tự tin, thích nghi với môi trường cô giáo cần giúp trẻ trang bị cho mình những kỹ năng sống cơ bản để trẻ có khả năng thích nghi, đáp ứng lại trước những thay đổi đó. Trẻ em Mầm Non là giai đoạn học, tiếp thu, lĩnh hội những giá trị sống để phát triển nhân cách, do đó cần giáo dục kỹ năng sống cho trẻ để trẻ có nhận thức đúng và có hành vi ứng xử phù hợp ngay từ nhỏ. Vì vậy, việc Bộ Giáo dục và Đào tạo đưa kỹ năng sống lồng ghép vào chương trình dạy học là rất quan trọng và cần thiết. Trẻ cần phải được trang bị những kỹ năng để sống chung và ứng phó xử lý những vấn đề nảy sinh trong cuộc sống hàng ngày. Kỹ năng sống của trẻ bao gồm rất nhiều kỹ năng: Kỹ năng giao tiếp ứng xử, kỹ năng vệ sinh, kỹ năng thích nghi với môi trường sống, kỹ năng hợp tác chia sẻ Kỹ năng sống là năng lực cá nhân để thực hiện đầy đủ các chức năng và tham gia vào cuộc sống hàng ngày. là những kỹ năng mang tính tâm lý xã hội và kỹ năng về giao tiếp được vận dụng trong các tình huống hằng ngày để tương tác có hiệu quả với người khác và giải quyết có hiệu quả những vấn đề, những tình huống của cuộc sống hàng ngày. Tình trạng trẻ em thụ động, không biết ứng phó trong những hoàn cảnh nguy cấp, không biết cách tự bảo vệ bản thân trước nguy hiểm, tìm kiếm sự giúp đỡ có nhiều nguyên nhân khác nhau nhưng trong đó việc thiếu kỹ năng sống là nguyên nhân sâu xa nhất. Do đó việc dạy kỹ năng sống cho trẻ là rất cần thiết, kỹ năng sống thúc đẩy việc phát triển cá nhân và xã hội. Mục tiêu giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mầm non là nhằm giúp trẻ có kinh nghiệm trong cuộc sống, biết được những điều nên làm và không nên làm, giúp trẻ tự tin, chủ động và biết cách sử lý các tình huống trong cuộc sống, khơi gợi
2. 2 khả năng tư duy, sáng tạo của trẻ, đặt nền tảng cho trẻ trở thành người có trách nhiệm và có cuộc sống hài hòa trong tương lai. * Cơ sở thực tiễn Giáo dục kỹ năng sống cho trẻ sẽ thúc đẩy những hành vi mang tính xã hội tích cực, giúp trẻ nâng cao chất lượng cuộc sống xã hội, trẻ biết sống hòa đồng, biết quan tâm chia sẻ, biết thương yêu và có trách nhiệm với người khác. Biết sống có ý thức với mình, với người khác và môi trường, với cộng đồng và nơi công cộng, dần dần giúp trẻ biết sống tự lập, độc lập và có nghị lực, không dựa dẫm, ỷ lại, có nếp sống lành mạnh, trong sáng, sắp xếp mọi thứ gọn gàng ngăn nắp, và biết giữ gìn cơ thể sạch sẽ, có ý thức giữ gìn tài sản của mình, tôn trọng tài sản riêng của người khác và tài sản chung. Cụ thể là những việc tưởng như đơn giản nhưng rất gần gũi thiết thực với trẻ nhất là các cháu ở tuổi lên 3 và 4; trẻ biết tự giới thiệu về mình để làm quen với các bạn mới, biết tự hỏi chuyện làm quen với một bạn khác, biết tự ăn, tự rửa tay, tự giữ vệ sinh cá nhân, tự đeo khẩu trang, Trong chương trình giáo dục mầm non việc lồng ghép giáo dục các chuyên đề trọng tâm vào hoạt động hàng ngày đã được thực hiện thường xuyên, nhưng những năm gần đây việc lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho trẻ là một việc làm cũng không kém phần quan trọng đòi hỏi từng ngày, từng giờ mỗi giáo viên chúng ta phải dành thời gian để hình thành cho cháu những nhóm kỹ năng sống cần thiết như: Nhóm kỹ năng nhận thức về bản thân, kỹ năng quản lý cảm xúc, kỹ năng giao tiếp và quan hệ xã hội, kỹ năng học tập. Là giáo viên trực tiếp đứng lớp tôi luôn nhận thức được rằng ở lứa tuổi 3 - 4 tôi đang giảng dạy đa số trẻ chưa qua lớp nhà trẻ, lần đầu tiên mới đến trường nên còn nhút nhát, thiếu tự tin, chưa biết tự phục vụ cho bản thân, chưa có kỹ năng giao tiếp, chưa có kỹ năng hợp tác; ứng xử với những người xung quanh, trẻ chưa có hành vi văn minh trong ăn uống, chưa biết phối hợp, chia sẻ cùng bạn, chưa biết tự giải quyết vấn đề, chưa biết giữ an toàn cho cá nhân, tôi thường lo lắng cho những trẻ hiếu động và ít khả năng tập trung trong những năm tháng đầu tiên trẻ đến trường. Đơn giản là vì những trẻ này thường không có khả năng chờ đến lượt, không biết chú ý lắng nghe và làm việc theo nhóm điều này làm cho trẻ không tập trung lĩnh hội những điều cô giáo dạy. Vì vậy giáo viên phải tốn rất nhiều thời gian vào đầu năm học để giúp trẻ có được những kỹ năng sống ở trường mầm non. Từ những lý do trên nên tôi chọn đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 3 - 4 tuổi thông qua các hoạt động ở trường mầm non” 2. Giới hạn đề tài Với đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 3 - 4 tuổi thông qua các hoạt động ở trường mầm non” được nghiên cứu và thực hiện tại lớp Mầm 1, Trường Mầm non Thới Xuân và có thể áp dụng trong các nhóm lớp mầm non, tư thục, các trường trong địa bàn của Huyện, Thành phố. B – PHẦN NỘI DUNG 1. Thực trạng vấn đề
3. 3 Trường Mầm non Thới Xuân là một trong những trường đạt chuẩn Quốc gia mức độ 1 của huyện Cờ Đỏ, nên được sự quan tâm của các cấp lãnh đạo, đặc biệt là sự chỉ đạo sát sao của Phòng Giáo dục huyện Cờ Đỏ. Đầu năm học 2022 - 2023 được sự phân công của BGH tôi phụ trách lớp Mầm 1 với số trẻ là 27 trong đó: 15 nam, 12 nữ, trẻ dân tộc là 3. * Thuận lợi: - Luôn được sự quan tâm, giúp đỡ của Ban giám hiệu nhà trường. Ban giám hiệu luôn trang bị điều kiện tốt nhất về cơ sở vật chất, các phương tiện dạy học hiện đại. Thường xuyên cho giáo viên tham dự các buổi thao giảng, nâng cao chất lượng lồng ghép giáo dục kỹ năng sống trong trường và các trường bạn. - Môi trường trong và ngoài lớp đều có không gian hoạt động an toàn cho trẻ, có đủ đồ dùng đồ chơi cần thiết trong các hoạt động giáo dục. - Bản thân là một giáo viên được trang bị kiến thức chuyên môn qua các lớp đào tạo và luôn nêu cao tinh thần tự học, tự bồi dưỡng nâng cao trình độ về mọi mặt. Bên cạnh đó tôi luôn thực hiện tốt quy chế chuyên môn, quy định của nhà trường, chăm sóc giáo dục trẻ theo chế độ sinh hoạt hàng ngày. - Trẻ khỏe mạnh và rất hào hứng, sôi nổi với các hoạt động do cô tổ chức, lĩnh hội nhanh các kiến thức cô giáo truyền đạt. - Một số phụ huynh nhiệt tình chia sẻ với giáo viên ở lớp về tình hình của trẻ ở nhà và luôn quan tâm đến trẻ thường xuyên dành thời gian trao đổi với cô giáo để cùng chăm sóc và giáo dục trẻ. * Khó khăn: - Đa số trẻ là con của gia đình sống bằng nghề nông nghiệp (trên 95%) nên phụ huynh thiếu sự quan tâm, giáo dục kỹ năng sống cho trẻ. Phụ huynh chưa quan tâm tới việc dạy kỹ năng sống cho trẻ ở nhà. - Trẻ chưa tập trung chú ý, chưa mạnh dạn tự tin, chưa tích cực khi tham gia các hoạt động. Các kỹ năng của trẻ chưa cao. - Đồ dùng đồ chơi phục vụ cho việc rèn luyện các vận động cơ bản của trẻ còn thiếu, chưa phù hợp. - Một số phụ huynh chưa nhận thức được vai trò cần thiết của việc trang bị kỹ năng sống cho trẻ. - Một số trẻ trong lớp ban đầu rất nhút nhát nên tôi phải dành nhiều thời gian cho những trẻ đó. - Trẻ bị ảnh hưởng bởi cuộc sống hiện đại như: Internet, Tivi, điện thoại thông minh, các trò chơi điện tử. - Một số trẻ nhút nhát nên không tự tin khi tham gia vào các hoạt động, một số trẻ lại quá hiếu động nên khi hoạt động chưa chú ý vào sự hướng dẫn của cô, kỹ năng sống của trẻ còn nhiều hạn chế. Đầu năm học tôi đã tiến hành khảo sát trên 27 trẻ, tại lớp 3 tuổi, kết quả như sau: Bảng khảo sát đầu năm
4. 4 Nội dung/ xếp Đạt Tỷ lệ Không đạt Tỷ lệ loại Nhóm kỹ năng nhận 6 18.2% 19 57.6% thức về bản thân Kỹ năng quản lý cảm 6 18.2% 21 63.6 % xúc Kỹ năng giao tiếp và 8 24.2% 18 54.5% quan hệ xã hội. Kỹ năng học tập. 7 21.2% 16 48.5% Kỹ năng tương tác 6 18.2% 22 66.7% Từ kết quả khảo sát cũng như thực trạng trên, tôi xin đưa ra một số biện pháp thực hiện để giúp trẻ 3 - 4 tuổi nâng cao kỹ năng sống qua các hoạt động ở trường mầm non. 2. Những biện pháp thực hiện 2.1. Biện pháp lựa chọn nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ a. Khảo sát điều tra đánh giá mức độ hiểu biết và thực hiện kỹ năng sống của trẻ: Để đánh giá mức độ hiểu biết về kỹ năng sống của trẻ, những ngày đầu năm tôi thường trò chuyện với trẻ để nắm được tình hình cá nhân từng trẻ. Làm quen và hỏi trẻ về tên của trẻ, các thành viên trong gia đình của trẻ để xem trẻ phản ứng như thế nào? Trả lời ra sao? Từ kết quả khảo sát tôi sẽ đưa ra những kỹ năng sống cơ bản cần dạy trẻ ở lứa tuổi này cụ thể.
5. 5 b. Xác định những kỹ năng sống cơ bản cần dạy trẻ ở lứa tuổi mầm non Đối với tâm sinh của trẻ 3 - 4 tuổi thì có nhiều kỹ năng cơ bản quan trọng mà trẻ cần biết. Thực tế kết quả của nhiều nghiên cứu đều cho thấy các kỹ năng quan trọng nhất trẻ phải học vào thời gian đầu của năm học chính là những nhóm kỹ năng sống như: Nhóm kỹ năng nhận thức về bản thân, kỹ năng quản lý cảm xúc, kỹ năng giao tiếp và quan hệ xã hội, kỹ năng học tập,... Việc xác định được các kỹ năng cơ bản phù hợp với lứa tuổi sẽ giúp giáo viên lựa chọn nđúng những nội dung trọng tâm để dạy trẻ - Kỹ năng về nhận thức bản thân: Một trong những kỹ năng đầu tiên mà tôi cần chú tâm là trẻ nhận biết được giá trị của bản thân. Nghĩa là giúp trẻ cảm nhận được mình là ai, cả về cá nhân cũng như trong mối quan hệ với những người khác, biết giới tính của bản thân, học trường lớp nào, món ăn ưa thích, khả năng nổi trội (hát hay, vẽ đẹp ) nhu cầu của bản thân. Dần dần theo thời gian trẻ sẽ khám phá thêm nhiều điều về bản thân. Trẻ và biết bảo vệ mình trước những tình huống nguy hiểm. Kỹ năng này giúp trẻ luôn cảm thấy tự tin về bản thân mình trong mọi tình huống ở mọi nơi. Ví dụ: Ở chủ đề “Bản thân” Tôi cho trẻ trò chuyện thảo luận về giới tính, ngày sinh nhật. Tôi tổ chức theo trình tự của tiết học. Qua hoạt động này tôi khuyến khích trẻ tự giới thiệu về bản thân mình, giới tính, ngày sinh nhật sở thích của mình, biết tên bạn, ngày sinh nhật của bạn mình Tôi khuyến khích trẻ mạnh dạn tự tin khi giới thiệu về bản thân, khi trao đổi với bạn cần vui vẻ, biết chia sẻ cùng bạn, biết tự bảo vệ sức khỏe (mặc quần áo phù hợp) khi thời tiết thay đổi, nhận biết giá trị của bản thân. Ở lớp tôi còn dạy trẻ nghi thức văn hóa trong ăn uống qua đó dạy trẻ kỹ năng lao động tự phục vụ, rèn tính tự lập như: Biết tự rửa tay sạch sẽ trước khi ăn, chỉ ăn uống tại bàn ăn, biết cách sử dụng những đồ dùng, vật dụng một cách đúng đắn, biết cầm muỗng tự xúc ăn, không để cơm rơi vãi. - Kỹ năng quản lý cảm xúc: Đây là một kỹ năng tương đối khó, là một trong những nhóm kỹ năng cũng không kém phần quan trọng, đòi hỏi sự tham gia rất lớn của ý chí. Giúp trẻ nhận biết, thể hiện cảm xúc, kiềm chế, chờ đến lượt, biết chia sẻ, đồng cảm với bạn bè, người thân trong gia đình và những người xung quanh mình. Ví dụ: Ở chủ đề “Trường mầm non” tôi cho trẻ làm quen với trường lớp mầm non. Tôi gợi ý cho trẻ biết đến trường mầm non trẻ được học rất nhiều thứ, được cô giáo chăm sóc, được cùng chơi với các bạn trong lớp qua đó tôi gợi hỏi trẻ về cảm xúc, suy nghĩ của trẻ khi được đến trường, tôi kết hợp giáo dục trẻ biết vâng lời cô giáo, ba mẹ và những người lớn tuổi, biết cùng hòa đồng, chia sẻ và cùng chơi với bạn, không tranh giành đồ chơi của bạn - Kỹ năng giao tiếp và quan hệ xã hội: Giao tiếp là nhu cầu không thể thiếu của con người. Với trẻ nhỏ, để phát triển kỹ năng giao tiếp cần cung cấp và làm phong phú vốn từ của trẻ vì thế việc
6. 6 giáo dục kỹ năng ứng xử và giao tiếp xã hội cho trẻ mầm non là rèn cho trẻ mạnh dạn, tự tin, hợp tác, trình bày rõ ràng, ngắn gọn, nói đúng nội dung cần trao đổi, ngôn ngữ phù hợp với hoàn cảnh và đối tượng, lắng nghe người khác, biết tranh thủ sự đồng thuận để đáp ứng nhu cầu của mình trong cuộc sống hàng ngày nhằm xây dựng vẻ đẹp tâm hồn, phẩm chấp, nhân cách con người và năng lực hội nhập cho con trẻ ngày hôm nay tự tin vững bước trong tương lai. - Kỹ năng học tập: Đây là một trong những kỹ năng quan trọng rất cần có cho trẻ ở lứa tuổi mầm non vốn luôn có sở thích tò mò, muốn tìm hiểu những đồ vật, sự việc xung quanh mình. Vì vậy việc tạo điều kiện hết sức để trẻ có thể tự do khám phá và tích cực học hỏi là hết sức quan trọng. Ví dụ qua câu chuyện: “Gà trống và vịt bầu” Tôi kể chuyện cho trẻ nghe bằng các hình thức xem băng hình, mô hình rối, tranh truyện để thu hút sự chú ý, tính tò mò của trẻ xem nôi dung câu chuyện sẽ như thế nào? Nếu con là bạn gà trống thì con sẽ làm gì? Gợi ý cho trẻ suy nghĩ và giải quyết những vấn đề mà tôi đưa ra. Sau đó hướng dẫn cho trẻ nhắc lại lời thoại của từng nhân vật, trẻ kể lại truyện theo tranh và diễn đạt theo ý của trẻ. Để thu hút trẻ vào hoạt động kể chuyện tôi cho trẻ xem băng hình ở máy vi tính những hình ảnh đẹp, sinh động sẽ khắc ghi vào tâm trí của trẻ kích thích trẻ chú ý nghe chuyện. Để phát huy tính tích cực sáng tạo của trẻ bằng cách đặt câu hỏi giúp trẻ nhớ lại và hiểu nội dung câu chuyện: Câu hỏi gợi liên tưởng, tưởng tượng, câu hỏi về ý nghĩa của truyện, tôi luôn tạo cơ hội để trẻ nói ý của mình, tạo cơ hội để trẻ tự kể chuyện theo vốn hiểu biết của trẻ. Luôn khích lệ trẻ sáng tạo mạnh dạn tự tin khi kể chuyện. - Kỹ năng tương tác: Bằng các trò chơi, câu chuyện, bài hát tôi giúp trẻ học cách cùng làm việc với bạn, đây là một công việc không nhỏ đối với trẻ lứa tuổi này. Khả năng hợp tác, làm việc theo nhóm sẽ giúp trẻ biết cảm thông và cùng làm việc với các bạn. Trong các hoạt động chung, trẻ cần phải có mối liên kết với người khác. Trẻ phải nhận ra được rằng nếu không có sự tham gia của người khác thì công việc không thể hoàn thành từ đó trẻ dần học cách sống chung, chia sẻ, giúp đỡ, có trách nhiệm với công việc của bản thân và quan tâm tới người cùng hoạt động. trẻ phải biết thể hiện ý kiến cá nhân nhưng cũng phải biết nghe ý kiến của người khác và thỏa thuận để thống nhất. Ví dụ: Qua hoạt động khám phá khoa học tôi giao nhiệm vụ cho trẻ là mỗi đội phải chọn đúng các đặc điểm của “quả cam”. Đội nào nhanh nhất là đội đó thắng cuộc. Qua hoạt động này tôi giáo dục trẻ phải biết thảo luận và hợp tác cùng bạn để thực hiện yêu cầu một cách nhanh nhất. Ví dụ: Qua trò chơi “Kéo co” tôi phổ biến luật chơi cách chơi cho trẻ, hướng dẫn trẻ chơi. Trong khi chơi tôi giáo dục cháu phải biết phối hợp, hợp tác cùng bạn thì mới thực hiện được trò chơi. Nếu không phối hợp với bạn thì không
7. 7 thể thực hiện được trò chơi và khi chơi trò chơi không được chen lấn xô đẩy bạn Tóm lại qua quá trình điều tra, khảo sát và xác định những kỹ năng sống cơ bản để dạy cho trẻ thì tôi đã nắm rõ được số cháu có kỹ năng nhận thức về bản thân, kỹ năng quản lý cảm xúc, kỹ năng giao tiếp và quan hệ xã hội, kỹ năng học tập, kỹ năng tương tác là bao nhiêu, còn bao nhiêu cháu chưa có kỹ năng từ đó để tôi tiếp tục đưa ra giải pháp giúp cháu có kỹ năng tốt trong cuộc sống biết được những điều nên làm, không nên làm, giúp trẻ tự tin chủ động và biết cách xử lý các tình huống trong cuộc sống, khơi gợi khả năng tư duy sáng tạo của trẻ, giúp trẻ phát triển nhân cách con người một cách toàn diện đặt nền tảng cho trẻ trở thành người có trách nhiệm và có cuộc sống hài hòa trong tương lai. 2.2. Biện pháp lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng sống vào các hoạt động hàng ngày ở trường của bé. Thông qua hoạt động hàng ngày đa phần là những hoạt động lặp đi lặp lại vì vậy trẻ được rèn luyện nhiều và trở thành những kỹ năng của trẻ. Ngoài ra trong các hoạt động trẻ cũng gặp phải những vấn đề mới nảy sinh đó chính là cơ hội quý để hình thành những kỹ năng sống mới. - Hoạt động đón trẻ: Tôi thường đến trường sớm 5 - 10 phút, mở cửa thông thoáng, nhận trẻ từ phụ huynh, tôi nhắc nhở cháu biết chào cô, bố mẹ khi tới lớp, rèn cho trẻ cách xưng hô lễ phép với cô giáo và ba, mẹ. Hướng dẫn cho trẻ cất đồ dùng cá nhân như bỏ dép lên kệ, bỏ mũ nón, cặp sách đúng nơi quy định một cách ngay ngắn, gọn gàng. Trẻ cùng giúp cô vệ sinh lớp. Tôi tận dụng các thời điểm trong ngày để trò chuyện với trẻ về các mối quan hệ, các hành vi ứng xử đúng sai của con người với con người, giữa con người với môi trường xung quanh , giải thích để trẻ hiểu vì sao cần phải như vậy, khuyến khích trẻ suy nghĩ chia sẻ cảm xúc, ý tưởng, thể hiện thai độ tích cực đối với con người và môi trường xung quanh. - Thông qua hoạt động học: Thông qua các hoạt động học, lồng ghép linh hoạt theo từng lĩnh vực, nội dung để gợi cho trẻ quan sát đồ dùng, đồ chơi, các sự vật hiện tượng xung quanh. Tôi kết hợp lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng sống một cách phù hợp. + Hoạt động làm quen văn học: Tôi kể chuyện cho trẻ nghe bằng các hình thức xem băng hình, mô hình rối, tranh truyện để thu hút sự cú ý của trẻ. Sau đó
8. 8 hướng dẫn cho trẻ nhắc lại lời thoại của từng nhân vật như: Bố mẹ gà và vịt, Gà trống, Vịt bầu, bác ngỗng nâu cô khuyến khích trẻ nói trọn câu sau đó cho trẻ kể lại truyện theo tranh và diễn đạt theo ý của trẻ. Để phát huy tính tích cực sáng tạo của trẻ bằng cách đặt câu hỏi giúp trẻ nhớ lại nội dung câu truyện qua hoạt động này tôi luôn khích lệ trẻ sáng tạo mạnh dạn tự tin khi kể chuyện. Biết hợp tác cùng bạn khi nhắc lời thoại của các nhân vật trong truyện. + Hoạt động làm quen với toán: Ví dụ chủ đề “Gia đình” Với đề tài “So sánh cao hơn, thấp hơn” Tôi cho trẻ tham quan mô hình ngôi nhà của bé, sau đó gợi hỏi để trẻ trả lời. + Trong nhà bạn lan có ai, có mấy người? Gợi hỏi trẻ để trẻ kể về gia đình của mình, các thành viên trong gia đình. Tôi cho trẻ so sánh ai cao hơn, thấp hơn. Giáo dục trẻ biết lễ phép với ông bà, cha mẹ và những người thân xung quanh. Qua đây tôi hình thành cho trẻ kỹ năng giao tiếp cởi mở với bạn, lắng nghe bạn nói, kỹ năng giải quyết vấn đề cô đưa ra, kỹ năng chia sẻ thông tin về gia đình mình với bạn. Trẻ biết ứng xử phù hợp với những người gần gũi xung quanh. + Hoạt động khám phá khoa học: Ví dụ chủ đề “Nghề nghiệp” Tôi cho trẻ tìm hiểu về các nghề trong xã hội, gợi cho trẻ nhận xét được nghề nghiệp của bố mẹ mình, biết nhận xét về công việc của một số nghề, biết nêu lên lợi ích của các nghề trong xã hội, trẻ biết nói lên ước mơ của mình lớn lên sẽ làm nghề gì? Qua hoạt động này trẻ học được các kỹ năng sống như: Sư tự tin, mạnh dạn khi trò chuyện, kỹ năng giao tiếp như chú ý lắng nghe, trình bày ý kiến + Hoạt động giáo dục thể chất: Ví dụ: Tôi cho trẻ thực hiện vận động “Đi kiễng gót” tôi trò chuyện dẫn dắt vào hoạt động, tạo tình huống để lôi cuốn trẻ tích cực tham gia tốt khi thực hiện vận động cơ bản qua đó giáo dục trẻ phải biết bảo vệ mình trước những tình huống nguy hiểm, biết phối hợp cùng bạn khi tham gia trò chơi Qua hoạt động này kỹ năng trẻ học được đó là kỹ năng xử lý tình huống, kỹ năng giao tiếp cởi mở với bạn, kỹ năng chờ đến lượt + Hoạt động tạo hình: Với đề tài “Dán hoa tặng cô mừng ngày nhà giáo Việt Nam 20-11” Tôi dẫn dắt trò chuyện cùng trẻ về ý nghĩa của ngày lễ, biết công việc của cô giáo mình và hướng dẫn trẻ dán hoa tặng cô, tôi khuyến khích trẻ biết hoàn thành sản phẩm của mình. Qua hoạt động này tôi giáo dục cháu biết kính yêu cô giáo của mình, biết lễ phép và vâng lời cô giáo Tôi nhận xét sản phẩm cháu tạo ra và giáo dục cháu làm đến đâu gom rác đến đó không xả rác xuống sàn nhà biết thu gom rác sạch sẽ sau khi làm, sắp xếp đồ dùng gọn gàng, ngăn nắp.
9. 9 Ở đây trẻ học kỹ năng sống như kỹ năng giao tiếp lễ phép, kỹ năng hoàn thành công việc đến cùng, kỹ năng làm việc theo nhóm, kỹ năng giải quyết vấn đề + Hoạt động âm nhạc: Qua hoạt động âm nhạc tôi lựa chọn những đề tài sát với thực tế để dạy trẻ, lồng ghép giáo dục kỹ năng sống vào các đề tài một cách linh hoạt phù hợp: Ví dụ: Về chủ đề “Nghề nghiệp” ở cuối chủ đề tôi tổ chức cho trẻ thự hiện tiết biểu diễn văn nghệ, cô linh hoạt mời trẻ dẫn chương trình cùng cô, tổ chức cho trẻ biểu diễn bằng nhiều hình thức khác nhau, lớp, tổ, nhóm, cá nhân Qua tiết học này tôi rèn cho trẻ một số kỹ năng như mạnh dạn tự tin khi biểu diễn, biết phối hợp cùng bạn thực hiện vận động, biết thể hiện cảm xúc, chia sẻ cảm xúc của mình qua các tác phẩm âm nhạc. 2.3. Biện pháp rèn kỹ năng sống cho trẻ mọi lúc mọi nơi, trong sinh hoạt hàng ngày của trẻ. a. Trong hoạt động vui chơi Đối với trẻ mầm non, hoạt động vui chơi chiếm vai trò chủ đạo trong hoạt động của trẻ ở trường. Việc tổ chức hoạt động vui chơi không chỉ giúp trẻ thỏa mãn vui chơi mà còn là lúc rèn kỹ năng sống cho trẻ . Ví dụ: Góc phân vai: Trẻ được đóng các vai khác nhau trong xã hội, do đó tôi rất chú trọng đến việc tạo các tình huống để trẻ tìm cách giải quyết, cũng như có lời nói, hành vi, thái độ chuẩn mực . Ví dụ: Góc gia đình, nấu ăn tôi cho trẻ ở nhóm gia đình cùng đi siêu thị và đưa ra tình huống: “Con bị lạc bố mẹ ở siêu thị” thì trẻ biết ra nhờ cô bán hàng gọi điện thoại cho bố mẹ, cháu đóng vai người bán hàng cũng nhắc trẻ: “Cháu chờ ở đây với cô đợi bố mẹ đón”. Còn khi tôi đóng một vai làm người đi đường và rủ bé: “Đi cùng cô để cô dắt về với mẹ”. Các trẻ trong nhóm đã nhắc nhau: “Đừng đi, nếu không sẽ bị bắt cóc đấy”. Hoặc với trò chơi “Đi ô tô” tôi cũng chú ý xem cách thể hiện của trẻ để có những gợi mở kịp thời như: “Các bác đã thắt dây an toàn chưa, đừng thò đầu, thò tay ra ngoài khi xe đang chạy nhé”. Với nhóm “ Nấu ăn”, tôi cũng lưu ý đến những thao tác mà trẻ thể hiện vai của mình: Ví dụ như: bắc nồi lên bếp ga đặt đã đúng giữa bếp chưa nếu không sẽ dễ đổ và xảy ra tai nạn, nấu xong phải nhớ tắt bếp, bắc nồi phải dùng cái lót tay để không bị bỏng.
10. 10 Với cách dạy trẻ bằng nhiều hình thức khác nhau thông qua nội dung các trò chơi để lồng vào giáo dục trẻ kỹ năng sống giúp trẻ ghi nhớ một cách thoải mái, nhớ lâu và không gò bó áp đặt trẻ. Chính hình thức này giúp trẻ mạnh dạn, tự tin, phát triển ngôn ngữ, giao tiếp và có kỹ năng ứng xử chính xác, phù hợp . b. Giáo dục lồng ghép kỹ năng sống trong các hoạt động khác - Trong hoạt động học có chủ đích: Ngay từ đầu năm học tôi đã suy nghĩ, nghiên cứu để phối kết hợp cùng với giáo viên trong lớp lên kế hoạch với những nội dung cần rèn cho trẻ. Những nội dung đó được gắn vào các chủ điểm trong năm một cách phù hợp: đội mũ bảo hiểm đúng cách, cách thoát hiểm khi gặp hỏa hoạn, lịch sự khi nhận quà Khi đã đưa ra được những nội dung phù hợp với trẻ thì việc lựa chọn phương pháp, biện pháp để chuyển tải đến trẻ đạt hiệu quả tối ưu nhất cũng rất quan trọng. Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý của trẻ mầm non là tư duy trực quan hình tượng, những kiến thức giáo dục cho trẻ phải cụ thể, gần gũi dễ hiểu đối với trẻ. Trong các hoạt động ngoài trời, trải nghiệm: Dạy trẻ kỹ năng học hỏi yêu thiên nhiên Cho trẻ cảm nhận thời tiết, quan sát, chăm sóc cây cối, con vật (cho trẻ lau lá cây, tưới nước cho cây ), nhắc trẻ ko hái hoa, bẻ cành. Nhắc trẻ ko vứt rác bừa bãi (cô cùng trẻ đi nhặt lá rụng và rác cho vào thùng rác) Trong các giờ ăn, ngủ, vệ sinh, đón trả trẻ: Dạy trẻ kỹ năng tự phục vụ rửa tay khi bẩn, trước khi ăn, tự xúc ăn, ăn gọn gàng không rơi vãi, tự đi dép, mặc quần áo, đi vệ sinh Dạy trẻ giao tiếp ứng xử lễ phép như: Biết chào cô, chào ông bà, bố mẹ, biết cảm ơn, xin lỗi đúng lúc Tạo góc rèn kỹ năng sống cho trẻ tại nhóm lớp: Nhằm tạo môi trường giáo dục kỹ năng sống cho trẻ tôi và giáo viên trong lớp tuyên truyền vận động các bậc cha mẹ tăng cường ủng hộ các tranh ảnh, tài liệu sách báo liên quan đến nội
11. 11 dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ, trang trí góc đẹp với nhiều tên gọi khác nhau theo từng chủ đề: “Tủ sách của bé ”, “Dinh dưỡng bé yêu”, “Điều bé nên làm”... thiết kế phân chia nhiều ngăn để sách, truyện nhiều kích cở, vừa tầm trẻ, tạo điều kiện để giáo viên, có thể đọc sách cho trẻ nghe bất kỳ lúc nào tại nhiều thời điểm trong ngày. 2.4. Biện pháp tự học, bồi dưỡng nâng cao chuyên môn nghiệp vụ Với những nội dung đã xác định như trên tôi nhận thấy mình cần tự học hỏi, thao khảm, nghiên cứu tham khảo tài liệu trên sách báo, thu thập các thông tin có liên quan đến kỹ năng sống trên trang web webside về kỹ năng sống, ghi chép các nội dung hướng dẫn giáo dục kỹ năng sống cho trẻ mẫu giáo để lồng ghép vào các hoạt động hàng ngày của trẻ ở trường Mầm Non. Bản thân luôn tham gia các đợt bồi dưỡng chuyên môn do phòng và nhà trường tổ chức và tham gia thảo luận, ghi chép đầy đủ các nội dung. Bản thân cũng tích cực đổi mới phương pháp giảng dạy nhằm khuyến khích sự chuyên cần, tích cực của trẻ. Giáo viên cần phải biết khai thác phát huy năng khiếu, tiềm năng sáng tạo ở mỗi trẻ. Vì mỗi đứa trẻ là một nhân vật đặc biệt, phải giáo dục trẻ như thế nào để trẻ cảm thấy thoải mái trong mọi tình huống của cuộc sống. Tham gia dự giờ các tiết thực hành của chị em đồng nghiệp và lên tiết thao giảng rút kinh nghiệm về hình thức lồng ghép nội dung giáo dục kỹ năng sống vào các hoạt động học, hoạt động góc, hoạt động ngoài trời một cách phù hợp Tôi tự học, tự nghiên cứu chắt lọc các nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 3 – 4; 4 – 5 tuổi để từ đó lồng ghép nội dung giáo dục rèn kỹ năng sống cho trẻ một cách phù hợp. Qua đó, bản thân tôi đã nhận thấy mình đã được trang bị thêm một số kiến thức về giáo dục kỹ năng sống cho trẻ. Và việc lồng ghép giáo dục kỹ năng sống cho trẻ vào các hoạt động hàng ngày cũng linh hoạt, nhẹ nhàng và phù hợp hơn.
12. 12 2.5. Biện pháp công tác phối kết hợp với phụ huynh trong việc dạy trẻ kỹ năng sống Đây là một việc làm rất quan trọng để giúp trẻ có những kỹ năng tốt trong cuộc sống hằng ngày, ngoài việc thực hiện giáo dục lồng ghép cho trẻ trong các hoạt động hàng ngày ở trường mầm non, tôi còn có sự phối hợp cùng gia đình, nhằm giáo dục kỹ năng sống cho trẻ đạt kết quả cao hơn: Như tổ chức các buổi họp phụ huynh đầu năm học và sơ kết học kỳ I, tổng kết cuối năm. Qua đó kết hợp tuyên truyền nội dung giáo dục kỹ năng sống cho trẻ. Tuyên truyền cho phụ huynh hiểu không nên làm hộ con, phải dạy trẻ tính tự lập từ bé. Trẻ càng được hướng dẫn sớm về cách tự vệ , nhận biết những mối nguy hiểm từ xung quanh và cách xử lý thì sẽ vững vàng vượt qua những thử thách trong mọi tình huống. Điều đó được chứng minh rõ ràng từ thức tế. Chính vì vậy, cách bảo vệ trẻ tốt nhất chính là dạy trẻ biết cách tự bảo vệ bản thân. Việc dạy trẻ những kỹ năng đó phải là một quá trình. Nhiều phụ huynh cho rằng con mình còn quá bé để hiểu được những điều đó cũng như nghĩ rằng trẻ mẫu giáo vẫn được sống trong sự bao bọc, bảo vệ tuyệt đối của bố mẹ. Nhưng trên thực tế không phải lúc nào cha mẹ cũng ở bên con khi có tình huống xấu. Thời gian gần đây, có nhiều trẻ em bị lạm dụng, xâm phạm thân thể lại chính là người thân quen như bạn bố mẹ, anh chị em họ, hàng xóm quen biết. Chính vì vậy, người lớn phải khéo léo tế nhị kể cho con nghe những tình huống xấu có thể gây hại cho bé và giúp con biết cần xử lý như thế nào. Cô giáo phối hợp cùng phụ huynh khéo léo dạy trẻ cách giữ gìn và bảo vệ các cơ quan, bộ phận trên cơ thể. Giúp trẻ chủ động, cảnh giác với tình huống khi có người quan tâm thái quá đến cơ thể của trẻ. Dạy trẻ một số cách phản kháng và bảo vệ bản thân. năng biết bảo vệ mình trong cuộc sống sau này. Tuyên truyền để các bậc phụ huynh hiểu rằng: Giáo dục kỹ năng sống là giúp trẻ nâng cao năng lực để tự lựa chọn giữa những giải pháp khác nhau. Quyết định phải xuất phát từ trẻ. Nội dung giáo dục phải xuất phát từ chính nhu cầu và kinh nghiệm của trẻ. Trẻ cần có điều kiện để cọ xát các ý kiến khác nhau, trao đổi kinh nghiệm, tập tành, thực hành và áp dụng. 3. Tính hiệu quả Hiệu quả kinh tế: Sự phối hợp giữa các bậc phụ huynh về các hình ảnh mang tính trực quan minh họa cho hoạt động được phụ huynh hưởng ứng và ung hộ nhiệt tình. Giảm chi phí đầu tư các đồ dùng học tập, trẻ có thể vừa học vừa
13. 13 chơi và rèn luyện các kỹ năng sống thông qua các hoạt động trải nghiệm giao hàng ngày. Tận dụng cấu trúc môi trường, đồ chơi sẵn có như: hành lang lớp học, bậc cầu thang, dóng sắt ở đồ chơi cầu trượt... để làm đồ dùng phục vụ cho các hoạt động trải nghiệm mà không phải mua sắm mới. Lợi ích xã hội: Trẻ phát triển đồng đều các lĩnh vực: Thể chất, ngôn ngữ, nhận thức, tình cảm xã hội và thẩm mỹ. Phát huy tính tích cực của trẻ, giúp trẻ hứng thú, chủ động khám phá tim tòi, biết vận dụng vốn kiến thức, kỹ năng vào việc giải quyết các tinh huống khác nhau. Cha mẹ luôn coi trọng trẻ và tích cực tham gia vào các hoạt động giáo dục trẻ ở nhà trường. Trực tiếp giúp trẻ hoàn thành các bài tập, các yêu cầu của cô. Các bậc cha mẹ đã có thói quen liên kết phối hợp chặt chẽ với cô giáo trong việc dạy trẻ các kỹ năng sống, trao đổi với giáo viên bằng nhiều hình thức thông qua bảng thông tin dành cho cha mẹ. Thông qua hoạt động hàng ngày trẻ nhỏ có thể tích luỹ kỹ năng sống, trẻ mạnh dạn tham gia các hoạt động, tự tin vào bản thân. Bên cạnh đó trẻ còn được phát triển toàn diện về thể chất, tình cảm, trí tuệ, thẩm mỹ là nền tảng cho quá trình học tập suốt đời của trẻ đấy cũng là chìa khoá thành công cho tương lai của trẻ sau này. C – KẾT LUẬN 1. Phạm vi áp dụng Với đề tài “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 3 - 4 tuổi thông qua các hoạt động ở trường mầm non” được áp dụng tại lớp Mầm 1, Trường Mầm non Thới Xuân và có thể áp dụng trong các nhóm lớp mầm non, tư thục, các trường trong địa bàn của Huyện, Thành phố. 2. Điều kiện áp dụng và được triển khai nhân rộng Từ những lợi ích mang lại như đã trình bày ở trên, thì việc nhân rộng sáng kiến “Một số biện pháp giáo dục kỹ năng sống cho trẻ 3 - 4 tuổi thông qua các hoạt động ở trường mầm non” là rất khả quan. Với sáng kiến này có thể áp dụng cho tất cả các lớp 3 - 4 tuổi ở các trường mầm non, kể cả những lớp ở trường mầm non vùng sâu, vùng xa; những lớp có diện tích chật hẹp. Những biện pháp mà sáng kiến đưa ra đều dễ thực hiện và đơn giản, chỉ cần giáo viên năng động - nhiệt tình - yêu nghề - mến trẻ, thì việc áp dụng và nhận rộng sáng kiến là hoàn toàn khả thi. XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN Thới Xuân, ngày 10 tháng 4 năm 2023 ĐƠN VỊ ĐỀ XUẤT Người nộp đơn Nguyễn Thị Thuý Liễu Phạm Thùy Dương