Kế hoạch bài dạy môn Sinh Học 8 - Tuần 33, Tiết: Ôn tập học kỳ II (GV: Giáp Văn Tân)

Nội dung text: Kế hoạch bài dạy môn Sinh Học 8 - Tuần 33, Tiết: Ôn tập học kỳ II (GV: Giáp Văn Tân)

1. 1 Ngày soạn: 11/3/2023 Tiết: ÔN TẬP HỌC KỲ II A. MỤC TIÊU Hệ thống hóa kiến thức về: Hệ bài tiết, hệ thần kinh, các giác quan, tuyến nội tiết, cơ quan sinh sản, . B. HỆ THỐNG CÂU HỎI Câu 1: Bài tiết đóng vai trò quan trọng như thế nào với cơ thể sống ? Hệ bài tiết nước tiểu có cấu tạo như thế nào? - Bài tiết là quá trình lọc và thải ra môi trường ngoài các chất cănj bã do hoạt động trao đổi chất của tế bào thải ra, một số chất thừa đưa vào cơ thể quá liều lượng để duy trì tính ổn định của môi trường trong, làm cho cơ thể không bị nhiễm độc, đảm bảo các hoạt động diễn ra bình thường. - Cơ quan bài tiết gồm: phổi, da, thận (thận là cơ quan bài tiết chủ yếu). Còn sản phẩm của bài tiết là CO2; mồ hôi; nước tiểu. - Hệ bài tiết nước tiểu gồm: thận, ống dẫn nước tiểu, bóng đái và ống đái. - Thận gồm 2 triệu đơn vị thận có chức năng lọc máu và hình thành nước tiểu. Mỗi đơn vị chức năng gồm cầu thận (thực chất là 1 búi mao mạch), nang cầu thận (thực chất là hai cái túi gồm 2 lớp bào quanh cầu thận) và ống thận. Câu 2: Trình bày quá trình tạo thành nước tiểu ở các đơn vị chức năng của thận ? Thực chất của quá trình tạo thành nước tiểu là gì ? - Sự tạo thành nước tiểu gồm 3 quá trình: + Qua trình lọc máu ở cầu thận: máu tới cầu thận với áp lực lớn tạo lực đẩy nước và các chất hoà tan có kích thước nhỏ qua lỗ lọc (30-40 angtron) trên vách mao mạch vào nang cầu thận (các tế bào máu và prôtêin có kích thước lớn nên không qua lỗ lọc). Kết quả tạo ra nước tiểu đầu trong nang cầu thận. + Quá trình hấp thụ lại ở ống thận: nước tiểu đầu được hấp thụ lại nước và các chất cần thiết (chất dinh dưỡng, các ion cần cho cơ thể...). + Quá trình bài tiết tiếp (ở ống thận): Hấp thụ chất cần thiết, bài tiết tiếp chất thừa, chất thải tạo thành nước tiểu chính thức. - Thực chất của quá trình tạo thành nước tiểu là quá trình lọc máu. Câu 3 : Trình bày đặc điểm cấu tạo và chức năng của da ? - Da cấu tạo gồm 3 lớp: + Lớp biểu bì gồm tầng sừng và tầng tế bào sống. + Lớp bì gồm sợi mô liên kết và các cơ quan. + Lớp mớ dưới da gồm các tế bào mỡ. Chức năng của da: - Bảo vệ cơ thể: chống các yếu tố gây hại của môi trường như: sự va đập, sự xâm nhập của vi khuẩn, chống thấm nước thoát nước. Đó là do đặc điểm cấu tạo từ các sợi của mô liên kết, lớp mỡ dưới da và tuyến nhờn. Chất nhờn do tuyến nhờn tiét ra còn có tác dụng diệt khuẩn. Sắc tố da góp phần chống tác hại của tia tử ngoại. - Điều hoà thân nhiệt: nhờ sự co dãn của mao mạch dưới da, tuyến mồ hôi, cơ co chân lông, lớp mỡ dưới da chống mất nhiệt. - Nhận biết kích thích của môi trường: nhờ các cơ quan thụ cảm. - Tham gia hoạt động bài tiết qua tuyến mồ hôi. - Da còn là sản phẩm tạo nên vẻ đẹp của con người. Câu 4: Trìng bày cấu tạo và chức năng của nơron ? a. Cấu tạo của nơron gồm: + Thân: chứa nhân. + Các sợi nhánh: ở quanh thân. + 1 sợi trục: dài, thường có bao miêlin (các bao miêlin thường được ngăn cách bằng eo Răngvêo tận cùng có cúc xinap – là nơi tiếp xúc giữa các nơron. b. Chức năng của nơron: + Cảm ứng (hưng phấn) + Dẫn truyền xung thần kinh theo một chiều (từ sợi nhánh tới thân, từ thân tới sợi trục). Câu 5: Trình bày các bộ phân của hệ thần kinh và thành phần cấu tao của chúng ? a. Dựa vào cấu tạo hệ thần kinh gồm: Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 8 - Năm học 2022 - 2023
2. 2 + Bộ phận trung ương gồm bộ não tương ứng. + Bộ phận ngoại biên gồm dây thần kinh và các hạch thần kinh. + Dây thần kinh: dây hướng tâm, li tâm, dây pha. b. Dựa vào chức năng, hệ thần kinh được chia thành: + Hệ thần kinh vận động (cơ xương) điều khiển sự hoạt động của cơ vân (là hoạt động có ý thức). + Hệ thần kinh sinh dưỡng: điều hoà hoạt động của các cơ quan sinh dưỡng và cơ quan sinh sản (là hoạt động không có ý thức). Câu 6: Trình bày đặc điểm cấu tạo và chức năng của tuỷ sống ? a. Cấu tạo ngoài: - Tuỷ sống nằm trong cột sống từ đốt cổ thức I đến thắt lưng II, dài 50 cm, hình trụ, có 2 phàn phình (cổ và thắt lưng), màu trắng, mềm. - Tuỷ sống bọc trong 3 lớp màng: màng cứng, màng nhện, màng nuôi. Các màng này có tác dụng bảo vệ, nuôi dưỡng tuỷ sống. b. Cấu tạo trong: - Chất xám nằm trong, hình chữ H (do thân, sợi nhánh nơron tạo nên) là căn cứ (trung khu) của các PXKĐK. - Chất trắng ở ngoài (gồm các sợi trục có miêlin) là các đường dẫn truyền nối các căn cứ trong tuỷ sống với nhau và với não bộ. Câu 7: Tại sao nói dây thần kinh tuỷ là dây pha ? - Có 31 đôi dây thần kinh tuỷ. - Mỗi dây thần kinh tuỷ được nối với tuỷ sống gồm 2 rễ: + Rễ trước (rễ vận động) gồm các bó sợi li tâm.: dẫn truyền xung thần kinh vận động từ trung ương đi ra cơ quan đáp ứng + Rễ sau (rễ cảm giác) gồm các bó sợi hướng tâm.dẫn truyền xung thần kinh cảm giác từ các thụ quan về trung ương - Các rễ tuỷ đi ra khỏi lỗ gian đốt sống nhập lại thành dây thần kinh tuỷ. => Dây thần kinh tuỷ là dây pha: dẫn truyền xung thần kinh theo 2 chiều. Câu 8: Lập bảng so sánh cấu tạo và chức năng trụ não, não trung gian và tiểu não Trụ não Não trung gian Tiểu não Cấu tạo Gồm: hành não, cầu não Gồm đồi thị và dưới đồi - Vỏ chất xám nằm ngoài và não trung gian thị - Chất trắng là các đường dẫn - Chất trắng bao ngoài - Đồi thị và các nhân truyền liên hệ giữa tiểu não - Chất xám là các nhân xám vùng dưới đồi là với các phần khác của hệ thần xám chất xám. kinh. Chức năng Điều khiển hoạt động của Điều khiển quá trình trao Điều hoà và phối hợp các các cơ quan sinh dưỡng: đổi chất và điều hoà thân hoạt động phức tạp. tuần hoàn, tiêu hoá, hô nhiệt hấp. Câu 9: Giải thích vì sao người say rượu thường có biểu hiện chân nam đá chân chiêu trong lúc đi ? Khi uống nhiều rượu : rượu đã ngăn cản, ức chế sự dẫn truyền qua xinap giữa các tế bào có lỉên quan đến tiểu não khiến sự phối hợp các hoạt động phức tạp và giữ thăng bằng cho cơ thể bị ảnh hưởng. Câu 10: Trình bày sự giống nhau và khác nhau về mặt cấu trúc và chức năng giữa hai phân hệ giao cảm và đối giao cảm trong hệ thần kinh sinh dưỡng ? Đặc điểm so sánh phân hệ giao cảm Phân hệ đối giao cảm Giống điều hoà hoạt động của các cơ quan nội tạng. Chức năng nhau Chức năng - Chức năng đối lập với phân hệ đối Chức năng đối lập với phân hệ Cấu tạo giao cảm giao cảm Trung ương - Các nhân xám nằm ở sừng bên tuỷ - Các nhân xám nằm ở trụ não và Ngoại biên sống( từ đốt tuỷ ngực I đến đốt tuỷ đoạn cùng tuỷ sống. gồm: thắt lưng III) Khác - Hạch thần - Chuỗi hạch nằm gần cột sống xa cơ - Hạch nằm gần cơ quan phụ nhau kinh quan phụ trách. trách Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 8 - Năm học 2022 - 2023
3. 3 - Sợi trục ngắn - Nơron - Sợi trục dài - Sợi trục dài trướchạch - Sợi trục ngắn - Nơ ron sau hạch Câu 11: Mô tả cấu tạo cầu mắt nói chung và màng lưới nói riêng ? 1. Cấu tạo của cầu mắt : Gồm 3 lớp : Màng cứng(phía trươs là màng giác), màng mạch( có nhiều mạch máu và các tế bào sắc tố đen) và màng lưới( chứa tế bào thụ cảm thị giác gồm tế bài nón và tế bào que). 2. Cấu tạo của màng lưới - Màng lưới gồm: + Các tế bào nón: tiếp nhận kích thích ánh sáng mạnh và màu sắc. + Tế bào que: tiếp nhận kích thích ánh sáng yếu. + Điểm vàng (trên trục mắt) là nơi tập trung các tế bào nón, mỗi tế bào nón liên hệ với tế bào thần kinh thị giác qua 1 tế bào 2 cực giúp ta tiếp nhận hình ảnh của vật rõ nhất. Câu 12 : Nêu các tật của mắt ? Nguyên nhân và cách khắc phục Các tật của mắt Nguyên nhân Cách khắc phục - Bẩm sinh: Cầu mắt dài - Đeo kính mặt lõm (kính Cận thị là tật mà mắt chỉ - Do không giữ đúng khoảng cách khi đọc cận). có khả năng nhìn gần sách (đọc gần) => thể thuỷ tinh quá phồng. - Bẩm sinh: Cầu mắt ngắn. - Đeo kính mặt lồi (kính Viễn thị là tật mắt chỉ có - Do thể thuỷ tinh bị lão hoá (người già) => viễn). khả năng nhìn xa không phồng được. Câu 13: Tai có cấu tạo như thế nào ? Tai gồm: Tai ngoài, tai giữa và tai trong. 1. Tai ngoài gồm: - Vành tai (hứng sóng âm) - ống tai (hướng sóng âm). - Màng nhĩ (truyền và khuếch đại âm). 2. Tai giữa gồm: - 1 chuỗi xương tai ( truyền và khuếch đại sóng âm). - Vòi nhĩ (cân bằng áp suất 2 bên màng nhĩ). 3. Tai trong gồm 2 bộ phận: - Bộ phận tiền đình và các ống bán khuyên có tác dụng thu nhận các thông tin về vị trí và sự chuyển động của cơ thể trong không gian. - ốc tai có tác dụng thu nhận kích thích sóng âm + ốc tai xương (ở ngoài) + ốc tai màng (ở trong) gồm màng tiền đình ở phía trên, màng cơ sở ở phía dưới và màng bên áp sát vào xương ốc tai. Màng cơ sở có 24000 sợi liên kết. Trên màng cơ sở có cơ quan Coocti chứa các tế bào thụ cảm thính giác. + Giữa ốc tai xương và màng chứa ngoại dịch, trong ốc tai màng chứa nội dịch. Câu 14: Phân biệt phản xạ có điều kiện và phản xạ không điều kiện ? Phản xạ không điều kiện Phản xạ có điều kiện Là phản xạ sinh ra đã có, không cần phải học tập Là phản xạ được hình thành trong đời sống cá thể, là kết quả của quá trình học tập, rèn luyện. Có tính chất loài và di truyền được ốcC tính chất cá thể và không di truyền được Có tính bền vững, tồn tại suốt đời Có tính tạm thời, có thể mất đi nếu không được củng cố. Xảy ra tương ứng với kích thích Xảy ra bất kì không tương ứng với kích thích. Trung ương thần kinh nằm ở trụ não và tuỷ sống Trung ương thần kinh nằm ở lớp vở đại não VD: Phản xạ khóc, cười, chớp mắt... VD: Qua ngã tư thấy đèn đỏ dừng xe trước vạch kẻ. Câu 15: Sự hình thành và ức chế phản xạ có điều kiện có ý nghĩa như thế nào đối với đời sống của con người. - PXKĐK được hình thành ở trẻ mới sinh từ rất sớm. - ức chế PXCĐK xảy ra nếu PXCĐK đó không cần thiết đối với đời sống. Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 8 - Năm học 2022 - 2023
4. 4 - Sự hình thành và ức chế PXCĐK là 2 quá trình thuận nghịch, quan hệ mật thiết với nhau làm cơ thể thích nghi với điều kiện sống luôn thay đổi. - ở người: học tập, rèn luyện các thói quen, các tập quán tốt, nếp sống văn hoá chính là kết quả của sự hình thành và ức chế PXCĐK. Câu 16: Tiếng nói và chữ viết có vai trò gì trong đời sống con người ? 1. Tiếng nói và chữ viết là tín hiệu gây ra các phản xạ có điều kiện cấp cao. - Tiếng nói và chữ viết giúp mô tả sự vật, hiện tượng. Khi con người đọc, nghe có thể tưởng tượng ra. - Tiếng nói và chữ viết là kết quả của quá trình học tập (đó là các PXCĐK). 2. Tiếng nói và chữ viết là phương tiện để con người giao tiếp, trao đổi kinh nghiệm với nhau. Câu 17: Phân biệt tuyến nội tiết với tuyến ngoại tiết ? Đặc điểm so sánh Tuyến ngoại tiết Tuyến nội tiết Giống nhau - Các tế bào tuyến đều tạo ra các sản phẩm tiết. - Kích thước lớn hơn. - Kích thước nhỏ hơn. Khác nhau: - Có ống dẫn chất tiết đổ ra - Không có ống dẫn, chất tiết ngoài. ngấm thẳng vào máu. - Lượng chất tiết ra nhiều, không - Lượng chất tiết ra ít, hoạt tính có hoạt tính mạnh. mạnh. Câu 18: Nêu vai trò và tính chất của hooc môn? - Hoocmon là sản phẩm tiết của tuyến nội tiết. 1. Tính chất của hoocmon: + Mỗi hoocmon chỉ ảnh hưởng tới một hoặc một số cơ quan xác định. + Hoocmon có hoạt tính sinh dục rất cao. + Hoocmon không mang tính đặc trưng cho loài. 2. Vai trò của hoocmon: + Duy trì tính ổn định của môi trường bên trong cơ thể. + Điều hoà các quá trình sinh lí diễn ra bình thường. Câu 19: Tuyến yên có vai trò như thế nào ? - Tuyến yên nằm ở nền sọ, có liên quan tới vùng dưới đồi. - Gồm 3 thuỳ: truỳ trước, thuỳ giữa, thuỳ sau. - Chức năng: + Thuỳ trước: Tiết hoocmon kích thích hoạt động của nhiều tuyến nội tiết khác, ảnh hưởng đến sự tăng trưởng, sự trao đổi glucozơ, chất khoáng. + Thuỳ sau: tiết hoocmon điều hoà trao đổi nước, sự co thắt các cơ trơn (ở tử cung). + Thuỳ giữa; chỉ phát triển ở trẻ nhỏ, có tác dụng đối với sự phân bố sắc tố da. - Hoạt động của tuyến yên chịu sự điều khiển trực tiếp hoặc gián tiếp của hệ thần kinh. Câu 20 : Vai trò của tuyến giáp ? - Tuyến giáp nằm trước sụn giáp của thanh quản, nặng 20 – 25 gam. - Tiết hoocmon tirỗin (có thành phần chủ yếu là iốt), có vai trò quan trọng trong trao đổi chất và quá trình chuyển hoá các chất trong tế bào. - Bệnh liên quan đến tuyến giáp: bệnh bướu cổ, bệnh bazơđô (nguyên nhân, hậu quả SGK). - Tuyến giáp và tuyến cận giáp có vai trò trao đổi muối canxi và photpho trong máu. Câu 21: Trình bày chức năng của các hooc môn tuyến tuỵ ? - Chức năng của tuyến tuỵ: + Chức năng ngoại tiết: tiết dịch tuỵ (do các tế bào tiết dịch tuỵ). + Chức năng nội tiết: do các tế bào đảo tuỵ thực hiện. - Tế bào anpha tiết glucagôn. - Tế bào bêta tiết insulin. Vai trò của các hoocmn tuyến tuỵ: + insulin: làm giảm đường huyết khi đường huyết tăng. + glucagôn: làm tăng đường huyết khi lượng đường trong máu giảm. => Nhờ tác động đối lập của 2 loại hoocmon tuyến tuỵ giúp tỉ lệ đường huyết luôn ôn định đảm bảo hoạt động sinh lí diễn ra bình thường. Câu 22: Vai trò của tuyến trên thân - Vị trí; tuyến trên thận gồm 1 đôi, nằm trên đỉnh 2 quả thận. Cấu tạo và chức năng: Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 8 - Năm học 2022 - 2023
5. 5 - Phần vỏ: tiết các hoocmon điều hoad các muối natri, kali. điều hoà đường huyết, làm thay đổi các đặc tính sinh dục nam. - Phần tuỷ: tiết ađrênalin và noađrênalin có tác dụng điều hoà hoạt động tim mạch và hô hấp, cùng glucagôn điều chỉnh lượng đường trong máu. Câu 23: Trình bày chức năng của tinh hoàn và buồng trứng ? Nguyên nhân dẫn tới những biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì ở nam và nữ ? Trong những biến đổi đó, biến đổi nào là quan trọng cần lưu ý ? *Tinh hoàn: + Sản sinh ra tinh trùng. + Tiết hoocmon sinh dục nam testosteron. - Hoocmon sinh dục nam gây biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì của nam. - Buồng trứng: + Sản sinh ra trứng. + Tiết hoocmon sinh dục nữ ơstrogen - Hoocmon ơstrogen gây ra biến đổi cơ thể ở tuổi dậy thì của nữ. Câu 24: Vì sao mùa hè, da người ta hồng hào, còn mùa đông, nhất là khi trời rét, da thường tái hoạc sởn gai ốc? - Mùa hè, da hồng hào vì mạch máo dưới da dãn, lưu lượng máu qua da nhiều, tạo điều kiện cho cơ thể tăng cường tỏa nhiệt. - Mùađông, khi trời rét, mạch máu dưới da co, lưu lượng máu qua da ít nên da bị tím tái. Ngoài ra, các cơ chân lông co làm sởn gai ốc để giảm thiểu sự tỏa nhiệt qua da. Câu 25: Khi trời nóng, độ ẩm không khí cao, không thoáng gió ( trời oi bức), cơ thể ta có những phản ứng gì và có cảm giác như thế nào? - Mồ hôi sẽ không bay hơi và chảy thành dòng. Vì thế, nhiệt không bị mất đi qua da nên ta cảm thấy oi bức. Câu 26: Vai trò của da trong điều hòa thân nhiệt: - Da là cơ quan đóng vai trò quan trọng trong điều hòa thân nhiệt. Khi trời nóng hay lao động nặng, mạch máu dưới da dãn ra giúp tỏa nhiệt nhanh, đồng thời tăng cường tiết mồ hôi, mồ hơi bay hơi sẽ lấy đi 1 nhiệt lượng của cơ thể. Khi trời rét, mao mạch dưới da co lại, cơ chân lông co để giảm sự tỏa nhiệt. - Hệ thần kinh giữ vai trò chủ đạo trong hoạt động điều hòa thân nhiệt. Câu 27: Vì sao nói: rèn luyện thân thể cũng là 1 biện pháp chống nóng, lạnh? - rèn luyện thân thể cũng là 1 biện pháp để tăng khả năng chịu đựng của cơ thể Câu 28: Đề phòng cảm lạnh, cảm nóng trong lao động và sinh hoạt hằng ngày, em cần phải chú ý những điểm gì? ( 6 ý) - Đi nắng cần đội mũ - Không chơi thể thao ngoài trời nắng và nhiệt độ không khí cao - Trời nóng, sau khi lao động nặng hoặc đi nắng về, mồ hôi ra nhiều không được tắm ngay, không ngồi nơi lộng gió, không bật quạt quá mạnh. - Trời rét cần giữ ấm cơ thể nhất là cổ, ngực, chân: không ngồi nơi hút gió - Rèn luyện thể dục thể thao hợp lí để tăng khả năng chịu đựng của cơ thể. - Trồng cây xanh tạo bóng mát ở trường học và khu dân cư Câu 29: Trình bày cơ chế điều hòa thân nhiệt trong các trường hợp: trời nóng, trời oi bức và trời rét: - Trời nóng, mạch máu dưới da dãn ra, lưu lượng máu qua da nhiều làm da trở nên hồng hào tạo điều kiện cho cơ thể tăng cường tỏa nhiệt. - Trời oi bức, độ ẩm không khí cao, không thoáng gió, mồ hôi sẽ tiết ra nhiều, nhưng không bay hơi được sẽ chảy thành dòng. - Trời rét, mạch máu dưới da co lại, lưu lượng máu qua da cũng ít đi nên da ta tím tái. Ngoài ra, các cơ chân lông co làm giảm sự tỏa nhiệt Câu 30: Hãy giải thích các câu: + trời nóng chống khát, trời rét chóng đói và + rét run cầm cập: - Khi trời rét, một phản xạ khác được thực hiện đó là sự tăng cường quá trình chuyển hóa để tăng sinh nhiệt cho cơ thể. Điều đó giải thích vì sao: trời rét chống đói - Khi trời nóng, môi trường thông thoáng, có gió, độ ẩm không khí thấp, thì cơ thể thực hiện cơ chế tiết nhiều mồ hôi, mồ hơi bay hơi sẽ lấy đi 1 lượng nhiệt của cơ thể. Điều đó giải thích vì sao: Trời nóng chống khát - Khi trời quá lạnh, còn có hiện tượng các cơ co dãn liên tục gây phản xạ run để tăng sinh nhiệt. Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 8 - Năm học 2022 - 2023
6. 6 Giáp Văn Tân - Trường THCS Lý Tự Trọng - Giáo án Sinh Học 8 - Năm học 2022 - 2023